O‘ZBEKISTON VA KOREYA HAMKORLIGINING YANGI IMKONIYATLARI
Yangi ishlab chiqarish quvvatlari, zamonaviy texnologiyalar va malakali kadrlar iqtisodiy o‘sishning muhim omillaridir. O‘zbekiston bilan Koreya Respublikasi o‘rtasidagi hamkorlikda aynan shu yo‘nalishlar tobora keng o‘rin egallamoqda. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning 2026-yil 13–16-sentabr kunlari Koreya Respublikasiga davlat tashrifi savdo va investitsiyaviy aloqalarni kengaytirish, sanoat kooperatsiyasini chuqurlashtirish hamda ta’limni ishlab chiqarish ehtiyojlariga yaqinlashtirishga qaratilgan kelishuv va tashabbuslar bilan ahamiyatli bo‘ldi.
Janubiy Koreya tajribasi ilm-fan, ta’lim va texnologiyaga izchil sarmoya kiritish mamlakatning iqtisodiy imkoniyatlarini qanday kengaytirishini ko‘rsatadi. O‘zbekiston uchun bu tajribaning ahamiyati yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulot ishlab chiqarish, eksport tarkibini boyitish va mehnat unumdorligini oshirish bilan bog‘liq. Alohida strategik sheriklik darajasidagi munosabatlar ushbu vazifalar bo‘yicha birgalikda ishlash imkonini bermoqda.
Ikki mamlakat savdo aloqalarida hali foydalanilmagan imkoniyatlar mavjud. 2026-yilning yanvar–iyul oylarida o‘zaro tashqi savdo aylanmasi 1,1 milliard dollarni tashkil etdi. Koreyadan import 1 milliard 37 million dollarga, O‘zbekiston eksporti esa 37,5 million dollarga teng bo‘ldi. Bu nisbat Koreya bozoriga mahalliy tayyor mahsulotlar yetkazib berishni ko‘paytirish zaruratini ko‘rsatadi. Shu yilning 1-avgust holatiga yurtimizda Koreya kapitali ishtirokidagi 730 ta korxona faoliyat yuritgani esa sanoat kooperatsiyasini kengaytirish uchun mavjud asosdir.
Seulda 14-sentabr kuni o‘tgan oliy darajadagi muzokaralarda Prezident Shavkat Mirziyoyev va Koreya Respublikasi Prezidenti Li Chje Myon hamkorlikning istiqbolli yo‘nalishlarini muhokama qildilar. Tashrif doirasida umumiy qiymati qariyb 12 milliard dollarlik istiqbolli loyihalar tayyorlandi, Koreya Eksimbanki bilan 8 milliard dollarlik sheriklik dasturi qabul qilindi. Ushbu loyihalarning amalga oshirilishi sanoat, tibbiyot va transport infratuzilmasini rivojlantirish hamda yangi ish o‘rinlari yaratishga xizmat qilishi kutilmoqda. Shuningdek, 2027-yilni «Madaniyat va o‘zaro almashinuvlar yili» deb e’lon qilishga kelishildi.
Tashrif doirasida 15-sentabr kuni o‘tkazilgan O‘zbekiston – Koreya biznes forumi iqtisodiy muloqotni ishbilarmon doiralar ishtirokida davom ettirdi. Prezidentimiz va Koreya Bosh vaziri Xan Son Suk qatnashgan forumga davlat idoralari va biznesning 300 dan ortiq vakili yig‘ildi. Lotte Chemical, Hyundai Motor Group, Samsung C&T, CJ Group, Shinhan Financial Group, Hyundai Rotem va Kia Corporation kabi yirik kompaniyalar vakillarining ishtiroki hamkorlikning tarmoq va moliyaviy imkoniyatlarini muhokama qilish uchun sharoit yaratdi.
Forumda «O‘zbekiston – Koreya sanoat-texnologik alyansi»ni tuzish taklifi ilgari surildi. Uning iqtisodiy mazmuni mahalliy resurslarni ilg‘or texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirishdan iborat. Masalan, misni chuqur qayta ishlash va undan elektrotexnika mahsulotlari tayyorlash xomashyoning iqtisodiy qiymatini oshiradi. Ishlab chiqarishning keyingi bosqichlarini ham mamlakatimizda tashkil etish esa mahalliy korxonalar uchun yangi buyurtmalar, mutaxassislar uchun malakali ish o‘rinlari yaratishi mumkin.
Hamkorlik takliflari sanoat kooperatsiyasi, energetika va «yashil» iqtisodiyot, transport infratuzilmasi, raqamlashtirish va sun’iy intellekt, yarimo‘tkazgichlar va mikroelektronika, biotexnologiya va farmatsevtika kabi yo‘nalishlarni qamrab oldi. Misni qayta ishlash, elektrotexnika uskunalari ishlab chiqarish, avtomobil va elektromobil butlovchi qismlarini mahalliylashtirish, robototexnika, gidroenergetika, energiya to‘plash tizimlari hamda elektr tarmoqlarini modernizatsiya qilish bo‘yicha loyihalar taklif etildi. Bular ishlab chiqarish zanjirlarini kengaytirish va korxonalar o‘rtasidagi texnologik aloqalarni mustahkamlashga qaratilgan.
Seulda 16-sentabr kuni Koreya Prezidenti Li Chje Myon raisligida o‘tgan birinchi «Markaziy Osiyo – Koreya Respublikasi» sammiti hamkorlikning mintaqaviy imkoniyatlarini muhokama markaziga olib chiqdi. Avval forumlar va vazirlar uchrashuvlari doirasida rivojlangan muloqot davlat rahbarlari darajasida davom ettirildi.
Sammitda O‘zbekiston Prezidenti beshta strategik yo‘nalishda tashabbuslar bilan chiqdi. Uzoq muddatli hamkorlik uchun «Markaziy Osiyo – Koreya Respublikasi: jadal rivojlanish yo‘lidagi hamkorlik» konsepsiyasini ishlab chiqish, shuningdek, kiberxavflarni erta aniqlash mexanizmlarini yaratish taklif etildi. Savdo va investitsiyalar yo‘nalishida sanoat va savdo vazirlari platformasini tuzish, 2030-yilga borib mintaqa bilan Koreya o‘rtasidagi savdo hajmini 20 milliard dollarga yetkazish hamda O‘zbekistonda «Markaziy Osiyo – Koreya» sanoat-texnologik parkini barpo etish tashabbuslari ilgari surildi.
Muhim minerallar bo‘yicha Mintaqaviy investitsiya alyansini shakllantirish taklifi geologik qidiruvdan yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulot ishlab chiqarishgacha bo‘lgan bosqichlarni o‘zaro bog‘lashga qaratildi. «Yashil» taraqqiyot yo‘nalishida Markaziy Osiyo va Koreya o‘rtasida iqlim va uglerod hamkorligi formatini yo‘lga qo‘yish taklif qilindi. Yoshlar va inson kapitaliga oid tashabbuslar esa «buyurtma – o‘qitish – bandlik» tamoyiliga asoslandi.
Ta’lim sohasi uchun ushbu tamoyil alohida ahamiyatga ega. Uning mohiyati korxonalarning mutaxassislarga bo‘lgan ehtiyojini oldindan aniqlash, o‘quv dasturlari va amaliy tayyorgarlikni shu ehtiyojga moslashtirishdan iborat. Yangi zavod va texnologik klasterlar uchun muhandis hamda texnik kadrlarni hamkorlikda tayyorlash bitiruvchilarning ishga joylashish imkoniyatini oshiradi. Bu jarayonda oliy ta’lim muassasalari bilan ish beruvchilar o‘rtasidagi doimiy muloqot muhim o‘rin tutadi.
Tashrif davomida erishilgan kelishuvlarning iqtisodiy samarasi, avvalo, loyihalarning amaliy ijrosida namoyon bo‘ladi. Yangi texnologiyalarning o‘zlashtirilishi, mahalliy yetkazib beruvchilar ishtirokining kengayishi, eksportbop mahsulotlar va malakali ish o‘rinlarining ko‘payishi ana shu samarani belgilaydi. Koreya bilan hamkorlikni ishlab chiqarish, ilm-fan va ta’lim o‘rtasidagi uzviy aloqalar asosida rivojlantirish O‘zbekistonning mavjud resurslaridan ko‘proq iqtisodiy qiymat yaratish imkonini beradi.
Sattorova Nasiba G‘anijon qizi
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti «Bank ishi» kafedrasi, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
