MUSTAQILLIK VA SPORT: 35 YILDA ERISHILGAN NATIJALAR VA YANGI MARRALAR

Sentabr 2, 2026 - 22:12
Sentabr 2, 2026 - 22:13
 0  10
MUSTAQILLIK VA SPORT: 35 YILDA ERISHILGAN NATIJALAR VA YANGI MARRALAR

Mustaqillik O‘zbekistonga o‘z taraqqiyot yo‘lini belgilash bilan birga, xalqaro maydonda o‘z nomi va bayrog‘i bilan ishtirok etish imkonini berdi. Buni sport misolida ayniqsa yaqqol ko‘rish mumkin. Chunki sportdagi o‘sish medal, rekord, reyting, yo‘llanma va chempionlik kabi aniq ko‘rsatkichlarda namoyon bo‘ladi. Shu jihatdan O‘zbekiston mustaqilligining 35 yilligida milliy sport bosib o‘tgan yo‘lni real natijalar asosida baholash muhim.

O‘tgan yillar davomida sportning jamiyat hayotidagi o‘rni ham kengaydi. Bugun u xalqaro musobaqalardagi natijalar bilan birga, yoshlarni tarbiyalash, iqtidorlarni aniqlash, aholining jismoniy faolligini oshirish va mamlakatning xalqaro nufuzini mustahkamlashga xizmat qiladigan yaxlit tizim sifatida rivojlanmoqda. Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlaridagi natijalar, futboldagi tarixiy yo‘llanma, shaxmatdagi chempionlik hamda ommaviy sport qamrovining kengayishi ana shu jarayonning amaliy ifodasidir.

Parij–2024: O‘zbekiston sportidagi eng yuqori Olimpiya natijasi

O‘zbekiston sportining eng salmoqli natijalaridan biri Parij–2024 XXXIII yozgi Olimpiya o‘yinlarida qayd etildi. O‘zbekiston delegatsiyasi 19 ta sport turida 90 nafar atlet bilan qatnashib, 8 ta oltin, 2 ta kumush va 3 ta bronza — jami 13 ta medal qo‘lga kiritdi. Natijada mamlakat 206 davlat orasida 13-o‘rinni egalladi. Bu O‘zbekistonning yozgi Olimpiya o‘yinlaridagi eng yuqori natijasi bo‘ldi.

Bu natijaning ahamiyati faqat medallar soni bilan belgilanmaydi. Sakkizta oltin medalning qo‘lga kiritilishi O‘zbekistonning qator sport turlarida jahonning kuchli sport maktablari bilan yuqori darajada raqobatlasha olayotganini ko‘rsatdi.

Ayniqsa, boksdagi natija e’tiborga molik. Hasanboy Do‘smatov, Abdumalik Xalokov, Asadxo‘ja Mo‘ydinxo‘jayev, Lazizbek Mullojonov va Bahodir Jalolovning g‘alabalari tufayli O‘zbekiston bokschilari 5 ta oltin medal qo‘lga kiritdi. Bu o‘zbek boks maktabining xalqaro miqyosdagi salohiyatini yana bir bor namoyon etdi.

Dzyudochi Diyora Keldiyorova esa O‘zbekiston sporti tarixida yangi sahifa ochdi. U yozgi Olimpiya o‘yinlarida chempion bo‘lgan birinchi o‘zbekistonlik ayol sportchiga aylandi. Taekvondochi Ulug‘bek Rashitov ikkinchi bor Olimpiya chempioni bo‘ldi. Razambek Jamalov erkin kurashda oltin medal oldi. Akbar Jo‘rayev va Svetlana Osipova kumush, Muzaffarbek To‘raboyev, Alisher Yusupov hamda G‘ulomjon Abdullayev bronza medallarini qo‘lga kiritdi.

Shu tariqa, Parij–2024 O‘zbekiston sporti tarixida bir vaqtning o‘zida bir necha muhim natijalar bilan iz qoldirdi: mamlakatning eng yaxshi Olimpiya ko‘rsatkichi yangilandi, ayollar sportida ilk Olimpiya chempionligi qo‘lga kiritildi, boks va boshqa yakkakurash turlaridagi yuqori salohiyat yana bir bor namoyon bo‘ldi.

Paralimpiya: 26 ta medal va kengayib borayotgan imkoniyatlar

Parij–2024 Paralimpiya o‘yinlari ham O‘zbekiston uchun yuqori natijalar bilan yakunlandi. Mamlakat parasportchilari 10 ta oltin, 9 ta kumush va 7 ta bronza — jami 26 ta medal qo‘lga kiritib, umumjamoa hisobida 13-o‘rinni egalladi.

Olimpiya va Paralimpiya natijalarini birgalikda hisoblaganda, Parij–2024da O‘zbekiston sportchilari 39 ta medal, jumladan, 18 ta oltin medal qo‘lga kiritdi.

Parasportdagi o‘zgarishlarni faqat medallar bilan o‘lchash to‘liq tasavvur bermaydi. Bu yo‘nalishda sport bilan shug‘ullanuvchilar qamrovi ham kengaymoqda. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, so‘nggi uch yilda parasportchilar soni qariyb yetti karra oshib, 70 mingdan ortiq nogironligi bo‘lgan shaxs ommaviy sportga jalb etilgan.

Bu ko‘rsatkichlar xalqaro natijalar bilan ommaviy sport o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni ko‘rsatadi. Xalqaro musobaqadagi medal yuqori natijalar sportining ko‘rsatkichi bo‘lsa, sport bilan muntazam shug‘ullanuvchilar sonining ortishi uning ijtimoiy bazasini kengaytiradi.

Futbol: tarixiy yo‘llanma

Mustaqil O‘zbekiston sportidagi eng muhim voqealardan yana biri futbol bilan bog‘liq. 2025-yilda O‘zbekiston milliy terma jamoasi o‘z tarixida birinchi marta futbol bo‘yicha Jahon chempionatiga yo‘llanma oldi. Shu tariqa, mustaqillikning 34 yillik tarixida milliy futbolimiz ilk bor jahon futbolining eng yirik musobaqasi final bosqichida ishtirok etish huquqini qo‘lga kiritdi.

Bu natijaning ahamiyati faqat bitta musobaqaga yo‘llanma olish bilan belgilanmaydi. Futbol jamoaviy sport turi bo‘lgani sababli, undagi muvaffaqiyat bolalar futbolidan professional klublargacha, murabbiylar tayyorlashdan seleksiyagacha, yoshlar terma jamoalaridan asosiy milliy terma jamoagacha bo‘lgan tizimning o‘zaro bog‘liq faoliyatini talab qiladi.

2025-yilda O‘zbekiston milliy terma jamoasining CAFA Nations Cup musobaqasida chempion bo‘lishi, 17 yoshgacha bo‘lgan terma jamoaning Osiyo kubogida birinchi o‘rinni egallab, jahon chempionati yo‘llanmasini qo‘lga kiritishi ham futbolning turli yosh toifalarida yuqori natijalar qayd etilayotganini ko‘rsatadi.

Yana bir muhim voqea — 2027-yilgi U–20 futbol bo‘yicha Jahon chempionatining O‘zbekiston va Ozarbayjonda o‘tkazilishi. Bu O‘zbekistonning xalqaro sport musobaqalaridagi ishtiroki bilan bir qatorda, yirik sport tadbirlarini tashkil etish va qabul qilish imkoniyatlari ham kengayib borayotganini ko‘rsatadi.

Shaxmat: intellektual sportdagi o‘zbek maktabi

Mustaqillik yillarida O‘zbekistonning jahon sportidagi natijalari faqat jismoniy sport turlari bilan cheklanib qolmadi. Shaxmatdagi yutuqlar mamlakatda kuchli intellektual sport maktabi shakllanganini ham ko‘rsatmoqda.

2022-yilda Hindistonning Chennay shahrida o‘tkazilgan 44-Butunjahon shaxmat olimpiadasida O‘zbekiston erkaklar terma jamoasi 188 ta jamoa orasida birinchi o‘rinni egallab, Olimpiada chempioni bo‘ldi.

Shaxmatda natijani tahlil, strategik fikrlash, tez va aniq qaror qabul qilish, raqibning keyingi yurishlarini oldindan baholash qobiliyati belgilaydi. Shu sababli shaxmatdagi xalqaro yutuqlar yoshlarning intellektual salohiyati va professional tayyorgarligi yuksalib borayotganining muhim ko‘rsatkichlaridan biridir.

Bu yo‘nalishdagi o‘sish davom etmoqda. 2026 yil yanvaridagi rasmiy ma’lumotlarda o‘zbekistonlik shaxmatchi Javohir Sindarovning “Jahon toji” uchun nomzodlar turnirida ishtirok etishi alohida qayd etilgan.

15 millionlik qamrov: katta sportning keng bazasi

Professional sportdagi medallar tizimning eng ko‘zga ko‘rinadigan natijasidir. Biroq sport rivojini baholashda aholining jismoniy faolligi va ommaviy sport bilan qamrovi ham muhim ahamiyatga ega.

2026 yil yanvaridagi rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda aholining ommaviy sport bilan qamrovi 15 million nafarga yetdi, sport bilan doimiy shug‘ullanuvchilar soni esa so‘nggi yillarda qariyb 1,5 barobar oshdi.

Bu raqam professional sportdagi natijalar bilan ommaviy sport o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunishda muhim. Yuqori natijalar sporti uchun iqtidorli yoshlarni aniqlash, avvalo, keng qamrovni talab qiladi. Sport bilan qancha ko‘p yosh shug‘ullansa, iste’dodlarni aniqlash va saralash imkoniyati ham shuncha kengayadi.

Shu maqsadda seleksiyaning yangi mexanizmi — Prezident Olimpiadasi yo‘lga qo‘yildi. Uning tuman va viloyat bosqichlarida umumta’lim maktablaridagi sport to‘garaklari, xususiy sport klublari va 310 ta sport maktabidan 100 mingdan ortiq yosh qatnashdi. Ular orasidan yuqori natija ko‘rsatgan 3 mingdan ziyod o‘g‘il-qiz Prezident Olimpiadasi bosqichiga yetib keldi.

Bu tizim maktab va mahalladagi iqtidorli yoshlarni erta aniqlash, ularni musobaqalar orqali saralash va yuqori natija ko‘rsatgan sportchilarni professional tayyorgarlikka yo‘naltirish imkonini beradi. Shu tariqa, “ommaviy sport — seleksiya — professional tayyorgarlik — milliy terma jamoa” o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik mustahkamlanmoqda.

35 yil: yangi bosqich va yangi marralar

Mustaqillikning 35 yillik davriga sport nuqtayi nazaridan qaralganda, milliy sportning bosqichma-bosqich rivojlanganini ko‘rish mumkin. Mustaqillik yillarida O‘zbekistonning milliy terma jamoalari shakllandi, xalqaro sport tashkilotlaridagi ishtiroki kengaydi, sportchilarimiz Olimpiya va Paralimpiya o‘yinlari, jahon va qit’a chempionatlarida yuqori natijalarni qayd eta boshladi. Bugungi kunda esa jahonning kuchli sport davlatlari bilan yuqori o‘rinlar uchun raqobat qilish imkoniyatlari tobora kengaymoqda.

Parij–2024dagi 8 ta oltin, 2 ta kumush va 3 ta bronza medal hamda 206 davlat orasida 13-o‘rin, Paralimpiadadagi 26 ta medal, futbol milliy terma jamoasining tarixda birinchi marta Jahon chempionatiga chiqishi, shaxmat Olimpiadasidagi chempionlik va ommaviy sport qamrovining 15 million nafarga yetishi sport tizimining turli yo‘nalishlarida erishilgan natijalarni ifodalaydi.

Bu jarayonda ommaviylik muhim o‘rin tutadi. Millionlab odamlarning sportga jalb etilishi jismoniy faollikni oshirish bilan birga, yangi iste’dodlarni aniqlash uchun keng baza yaratadi.

Keyingi muhim bo‘g‘in — seleksiya va professional tayyorgarlik. Maktab, mahalla, sport klubi yoki sport maktabida aniqlangan qobiliyatli yoshlarning professional sportga yo‘naltirilishi yuqori natijalarga erishish uchun zamin yaratadi.

Ushbu tizimning eng yuqori natijasi xalqaro sport maydonida namoyon bo‘ladi. Olimpiada medali, Jahon chempionati yo‘llanmasi yoki shaxmat Olimpiadasidagi chempionlik sportchilar mahorati bilan birga, ularni tayyorlash tizimining imkoniyatlarini ham ko‘rsatadi.

Mustaqillikning sport sohasidagi eng muhim jihatlaridan biri shundaki, o‘zbekistonlik sportchi xalqaro maydonga o‘z davlati nomidan, O‘zbekiston bayrog‘i ostida chiqadi. Uning erishgan natijasi xalqaro sport tarixida O‘zbekiston nomi bilan qayd etiladi.

Shu bois, mustaqillikning 35 yillik sport solnomasi faqat chempionlar va medallar ro‘yxatidan iborat emas. Bu davr ommaviy sportdan professional seleksiyagacha, mahalladagi sport maydonidan Olimpiya shohsupasigacha, milliy musobaqalardan jahon miqyosidagi bellashuvlargacha bo‘lgan keng tizimning rivojlanish tarixini ham aks ettiradi.

Parijdagi 13 ta Olimpiya medali, Paralimpiadadagi 26 ta medal, futboldagi tarixiy yo‘llanma va shaxmatdagi chempionlik kelgusi bosqich uchun yangi marralarni belgilab berdi. Endilikdagi muhim vazifa — erishilgan yuqori natijalarni barqaror davom ettirish, muvaffaqiyat qayd etilayotgan sport turlari doirasini kengaytirish hamda ommaviy sportdan professional sportgacha bo‘lgan tizim samaradorligini yanada oshirish.

Shu ma’noda, mustaqillik va sport o‘rtasidagi bog‘liqlik aniq natijalarda namoyon bo‘ladi. Mustaqillik O‘zbekiston sportchilariga o‘z mamlakati nomidan jahon maydoniga chiqish imkonini berdi. Bugungi natijalar esa bu imkoniyatning 35 yil davomida qanday amaliy mazmun kasb etganini medallar, chempionliklar, tarixiy yo‘llanmalar va millionlab insonlarning sportga jalb etilishi misolida ko‘rsatib turibdi.

Tangriyev Abdukarim Tovashevich,
TDIU “Jismoniy madaniyat va sport faoliyati” kafedrasi professori