boshqaruvchi Sentabr 2, 2026 0 4
boshqaruvchi Sentabr 2, 2026 0 0
boshqaruvchi Sentabr 2, 2026 0 8
boshqaruvchi avgust 18, 2026 0 30
boshqaruvchi aprel 19, 2025 0 104
Moderator aprel 17, 2025 0 46
Moderator aprel 16, 2025 0 104
Moderator aprel 11, 2025 0 87
Moderator aprel 11, 2025 0 90
boshqaruvchi mart 24, 2026 0 43
Moderator aprel 28, 2025 0 69
boshqaruvchi mart 18, 2026 0 61
boshqaruvchi mart 10, 2026 0 27
boshqaruvchi mart 10, 2026 0 38
Moderator aprel 9, 2025 0 86
Moderator aprel 9, 2025 0 39
boshqaruvchi mart 18, 2026 0 15
boshqaruvchi dekabr 5, 2025 0 23
boshqaruvchi dekabr 4, 2025 0 29
boshqaruvchi noyabr 20, 2025 0 26
boshqaruvchi noyabr 12, 2025 0 24
boshqaruvchi Iyul 28, 2026 0 19
Moderator Iyul 1, 2026 0 22
Moderator aprel 5, 2025 0 140
Moderator aprel 5, 2025 0 163
Moderator aprel 5, 2025 0 42
Eng so'nggi yangiliklar, yangilanishlar va maxsus takliflarni to'g'ridan-to'g'ri pochta qutingizga olish uchun obunachilar ro'yxatiga qo'shiling
Iqtisodiy o‘sish faqat poytaxtdagi yirik korxonalar yoki markazlashgan loyihalar bilan belgilanmaydi. Uning haqiqiy ko‘lami hududlarda biznes boshlash imkoniyati, mahalliy mahsulotning tashqi bozordagi raqobatbardoshligi va tadbirkorning davlat idoralari bilan munosabatlarida qanchalik erkin ekanida ko‘rinadi. Jahon bozorida har bir xaridor va har bir dollar eksport uchun kurash kuchaygan hozirgi sharoitda tadbirkorga mavjud imkoniyatlardan unumli foydalanish, o‘z brendini yaratish va xalqaro bozorga chiqish uchun qulay muhit kerak.
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Xorazm viloyatida tadbirkorlar bilan o‘tkazgan VI ochiq muloqotida aynan shu masalalar muhokama qilindi. Anjumanda 500 nafarga yaqin tadbirkor bevosita qatnashdi, tumanlardagi studiyalardan esa 25 mingga yaqin biznes vakili ishtirok etdi. Muloqotda barqaror o‘sish, hududiy imkoniyatlar, sun’iy intellekt va investitsiyalar, eksport hamda ma’muriy bosimni kamaytirishga doir beshta yo‘nalish ilgari surildi. Tumanlardagi tadbirkorlarning ham jarayonga qo‘shilgani davlat va biznes o‘rtasidagi muloqot hududlarning eng quyi bo‘g‘inigacha yetib borganini anglatadi.
Jahondagi murakkab iqtisodiy vaziyatga qaramay, o‘tgan yarim yillikda O‘zbekiston iqtisodiyoti 8,5 foizga o‘sdi. Xalqaro reyting agentliklarining qarorlari ham mamlakatdagi iqtisodiy o‘zgarishlarga bo‘lgan munosabatni aks ettiradi. Moody’s agentligi 2026-yil iyun oyida O‘zbekistonning suveren kredit reytingini bir pog‘onaga — Ba3 dan Ba2 darajasiga oshirdi. Fitch agentligi o‘sha davrda reyting prognozini “barqaror”dan “ijobiy”ga o‘zgartirdi. Fitch reytingning o‘zini bundan bir yil oldin, 2025-yil iyunida “BB-” dan “BB” darajasiga ko‘targan edi. Jahon bankining investitsiya va ishbilarmonlik muhiti bo‘yicha hisobotida O‘zbekiston 31-o‘rinni egalladi.
Reytinglarning yaxshilanishi mamlakat va mahalliy kompaniyalarning xalqaro moliya bozoridan mablag‘ jalb qilish imkoniyatiga ta’sir ko‘rsatadi. Kredit xatari pastroq baholansa, tashqi mablag‘ qiymati arzonlashishi, investorlar doirasi esa kengayishi mumkin. Shu sababli suveren reytingdagi har bir pog‘ona davlat moliyasi bilan birga xususiy biznes uchun ham amaliy qiymatga ega.
Ichki bozorda ham xususiy korxonalarni yirik iqtisodiy loyihalarga ulash jarayoni kengaymoqda. “Milliy sanoat zanjiri” orqali xususiy korxonalar yirik davlat kompaniyalaridan 4 trillion so‘mlik buyurtma oldi. Strategik korxonalar mahalliylashtirish uchun 650 dan ziyod yangi mahsulot ro‘yxatini e’lon qildi. Natijada tadbirkorlar uchun qo‘shimcha 1 milliard dollarlik bozor paydo bo‘ldi. Endi kichik va o‘rta korxona yirik davlat kompaniyasiga faqat tayyor mahsulot sotuvchi emas, balki sanoat zanjirining doimiy hamkoriga aylanish imkoniga ega.
Hududlarda biznes imkoniyatlarini kengaytirish uchun bo‘sh yerlar va foydalanilmayotgan davlat aktivlarini iqtisodiy aylanmaga tezroq kiritish ko‘zda tutilgan. Davlat aktivini sotib olishdagi avans 30 foizdan 15 foizga tushiriladi. To‘lovni olti oyda to‘liq amalga oshirgan xaridorga 25 foiz chegirma beriladi. Summaning yarmini to‘lagan tadbirkor qolgan qismini yetti yil davomida foizsiz bo‘lib to‘lashi mumkin bo‘ladi.
Uch oy davomida sotilmagan davlat mulkining boshlang‘ich narxi bosqichma-bosqich 10 foizgacha kamaytiriladi. Auksion muddati ham ikki barobar qisqartiriladi. Avval uzoq vaqt xaridorsiz qolgan bino yoki inshoot shu tariqa yangi ishlab chiqarish, savdo yoki xizmat ko‘rsatish loyihasiga aylanishi mumkin.
Yer uchastkalarini savdoga chiqarish tartibi ham yangilanadi. Bundan buyon ular qurilish ruxsati, arxitektura-rejalashtirish topshirig‘i va loyiha hujjatlari bilan birga “tayyor paket” shaklida auksionga qo‘yiladi. Tadbirkor yer sotib olganidan keyin hujjat yig‘ish uchun oylar davomida turli idoralarga qatnash o‘rniga, loyihani tezroq boshlash imkoniga ega bo‘ladi. Bunda faqat mablag‘ emas, vaqt ham tejaladi.
Banklar balansida turgan 9 trillion so‘mlik 2,5 mingta mulkni boshlang‘ich to‘lovsiz va foizsiz bo‘lib to‘lash sharti bilan sotish rejalashtirilgan. Bunday mulkni xarid qilgan tadbirkor bir yil davomida yer va mol-mulk solig‘idan ozod etiladi. Ushbu obyektlar ishlab chiqarish, ombor, servis yoki savdo maydoniga aylantirilsa, bank balansida harakatsiz turgan aktiv hudud iqtisodiyotiga qaytadi.
Navoiy, Jizzax, Namangan, Urgut va Hazorasp maxsus iqtisodiy zonalarining bir qismida “Bond sanoat zonalari” tashkil etiladi. Ushbu zonalarda xomashyo va butlovchi qismlarni olib kirishda soliq hamda bojxona to‘lovlaridan ozod qilish nazarda tutilgan. Ilmiy-tadqiqot markazlari, laboratoriyalar, muhandislik va texnologik bo‘linmalarni bir joyda shakllantirish ham rejalashtirilmoqda. Tayyor infratuzilmali binolar uchun 50 million dollar ajratiladi. Bu ishlab chiqaruvchiga bino qurishdan emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri mahsulot yaratishdan boshlash imkonini beradi.
Hududiy biznesning navbatdagi bosqichi tashqi bozor bilan bog‘liq. Mahsulot ishlab chiqarishning o‘zi eksport uchun yetarli emas. Xorijiy xaridorni topish, uning talabini tushunish, xalqaro standart va sertifikatlarga moslashish, moliyalashtirish manbasini aniqlash, marketing va brend strategiyasini yaratish kerak.
O‘rganishlarga ko‘ra, eksportchilarning 40 foizi xorijiy mijoz topishda, 36 foizi standart va sertifikatsiya talablariga moslashishda qiynalmoqda. Korxonalarning 37 foizida qulay moliyaviy vositalar yetishmaydi, 33 foizida esa bozor, marketing va brend yaratish bo‘yicha zarur ko‘nikmalar shakllanmagan. Ushbu raqamlar eksportdagi asosiy to‘siq har doim ham mahsulot yo‘qligi emasligini ko‘rsatadi. Ko‘pincha korxona mahsulot ishlab chiqaradi, lekin uni qaysi bozorga, qanday narxda va qaysi talablar asosida olib chiqishni bilmaydi.
Shu maqsadda tashqi bozorga chiqishning barcha bosqichlarini qamrab oladigan “eksport navigator” tizimi yo‘lga qo‘yiladi. Xorijda talab yuqori bo‘lgan 100 ta mahsulot ro‘yxati shakllantiriladi. 2 mingta korxonaning ishlab chiqarish jarayoni aniq bozor va xaridor segmentlariga moslashtiriladi. Tizim tadbirkorga umumiy tavsiya berish bilan cheklanmay, mahsulotni tanlashdan tortib xaridor topishgacha bo‘lgan yo‘lni aniq belgilashi kerak.
Masalan, korxona mahsulotiga ichki bozorda talab yuqori bo‘lishi mumkin, xorijiy xaridor esa boshqa o‘lcham, qadoq, tarkib yoki sertifikat talab qiladi. Ishlab chiqarish jarayoni oldindan shu talabga moslashtirilsa, mahsulot tayyor bo‘lgach xaridor izlash zarurati kamayadi. Eksport buyurtmadan oldin emas, bozorni o‘rganishdan boshlanadi.
Biznesning o‘sishi uchun moliyaviy va infratuzilmaviy imkoniyatlar bilan birga huquqiy erkinlik ham kerak. So‘nggi uch yilda soliq yuki 13,4 foizdan 12 foizga tushdi. O‘n yil ichida yashirin iqtisodiyot ulushi 50 foizdan 26 foizgacha kamaydi. Bu jarayon tadbirkorni faqat jazolash orqali emas, qonuniy faoliyat yuritishga undaydigan sharoit yaratish orqali ham natijaga erishish mumkinligini ko‘rsatdi.
Endilikda kichik biznesda inson salomatligi va boshqa tadbirkorlar manfaatiga zarar yetkazish bilan bog‘liq bo‘lmagan tekshiruvlarga uch yillik moratoriy joriy etiladi. Bu tartib nazoratning butunlay bekor qilinishini anglatmaydi. Asosiy e’tibor jamiyat va inson uchun real xavf tug‘diradigan holatlarga qaratiladi, xavfi past faoliyatga ortiqcha aralashuv kamayadi.
O‘rta va yirik tadbirkor ixtiyoriy profilaktik auditdan o‘tib, aniqlangan kamchilikni o‘z vaqtida bartaraf etsa, jarimaga tortilmaydi. Bir yil ichida takroriy tekshiruv o‘tkazish uchun Biznes-ombudsman ruxsati talab qilinadi. Bu yondashuv tekshiruvni jazolash vositasidan xatoni oldindan aniqlash va tuzatish mexanizmiga aylantiradi.
Barcha turdagi jarimalar o‘rtacha ikki barobar kamaytiriladi. Tadbirkor bilan davlat o‘rtasidagi nizolarda “Tadbirkorning haqlilik prezumpsiyasi” joriy etiladi. Endi noaniq holatda tadbirkor o‘zining aybsizligini isbotlashga majbur bo‘lishi emas, davlat organi e’tirozining qonuniy va asosli ekanini ko‘rsatishi kerak. Ushbu tamoyil amaliyotda to‘g‘ri ishlasa, biznes va davlat o‘rtasidagi munosabatda kuchlar muvozanati o‘zgaradi.
Ochiq muloqotda belgilangan tashabbuslarning markazida tadbirkorni nazorat qilinadigan obyekt emas, iqtisodiy taraqqiyotning teng huquqli ishtirokchisi sifatida ko‘rish g‘oyasi turibdi. Hududiy aktivlarni iqtisodiy aylanmaga kiritish, eksportchiga xorijiy bozorgacha hamrohlik qilish, litsenziya va tekshiruvlarni qisqartirish hamda milliy brendlarni rivojlantirish tadbirkorning vaqtini kundalik to‘siqlarga emas, biznesni kengaytirishga yo‘naltirish imkonini beradi.
Yangi o‘sish nuqtalari hududlarning tabiiy va iqtisodiy xususiyatiga qarab belgilanmoqda. Toshkentda eksportga yo‘naltirilgan biznesni, Farg‘ona vodiysida to‘liq ishlab chiqarish zanjiriga ega to‘qimachilik va mashinasozlikni rivojlantirish ko‘zda tutilgan. Samarqand, Buxoro va Xorazmda turizm, kreativ industriya va agrosanoat brendlarini kengaytirish rejalashtirilmoqda. Har bir hudud boshqa viloyatdagi modelni takrorlash o‘rniga, o‘z ustunligini daromad va yuqori qo‘shilgan qiymatga aylantirishi kerak.
Hududiy biznesning global bozorga chiqishi bitta korxonaning muvaffaqiyati bilangina cheklanmaydi. Eksport qiluvchi korxona atrofida xomashyo yetkazib beruvchilar, logistika kompaniyalari, sertifikatlash markazlari, dizaynerlar, marketologlar va moliyaviy tashkilotlardan iborat yangi iqtisodiy zanjir paydo bo‘ladi. Shu tariqa eksport hududdagi daromad, bandlik va kasbiy malakaga ta’sir ko‘rsatadi.
Tadbirkorlik erkinligi, eksport va hududiy rivojlanish alohida yo‘nalishlar emas. Erkin ishlay olmagan tadbirkor eksport haqida o‘ylamaydi. Bozorni bilmagan korxona xalqaro raqobatga bardosh bera olmaydi. Infratuzilmasi va malakali kadri bo‘lmagan hudud esa investitsiyani uzoq ushlab turolmaydi. Shu sababli yangi mexanizmlarning natijasi ularning qay darajada o‘zaro bog‘langan holda ishlashiga qarab belgilanadi.
Yakuniy mezon sotilgan davlat aktivlari yoki berilgan imtiyozlar soni emas. Haqiqiy natija — ishga tushgan korxonalar, yaratilgan barqaror ish o‘rinlari, xalqaro bozorda tanilgan milliy brendlar va daromadi oshgan hududlar. Hududiy biznes ana shunday sharoitda ichki bozor chegarasidan chiqib, global iqtisodiyotning faol ishtirokchisiga aylanishi mumkin.Salimov Baxtiyor Tadjiyevich, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “Yashil” iqtisodiyot va barqaror biznes kafedrasi professori, iqtisodiyot fanlari doktori
boshqaruvchi Yanvar 23, 2025 0 22
boshqaruvchi Iyul 8, 2025 0 50
Moderator Iyun 26, 2026 0 22
Moderator aprel 28, 2025 0 82
Moderator Iyun 26, 2026 0 51
boshqaruvchi Iyun 30, 2026 0 50
boshqaruvchi Iyul 24, 2026 0 38
boshqaruvchi Iyul 5, 2025 0 36
boshqaruvchi dekabr 15, 2025 0 26
