Munosabat

OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TALABA-YOSHLAR O‘RTASIDA EKOLOGIK MADANIYATNI RIVOJLANTIRISH VA ATROF-MUHITNI MUHOFAZA QILISH

boshqaruvchiboshqaruvchi
Iyul 24, 2026 - 15:17
 0  10
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TALABA-YOSHLAR O‘RTASIDA EKOLOGIK MADANIYATNI RIVOJLANTIRISH VA ATROF-MUHITNI MUHOFAZA QILISH

Universitet bitiruvchisi qanday mutaxassis bo‘lib yetishishi uning olgan bilimlari bilan bir qatorda tabiatga bo‘lgan munosabati bilan ham belgilanadi. Chunki iqtisodchi, muhandis, bankir, yurist yoki pedagog qaysi sohada faoliyat yuritmasin, uning qarorlari tabiiy resurslardan foydalanish, ekologik xavfsizlik va jamiyat farovonligiga bevosita yoki bilvosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli oliy ta’lim muassasalarida ekologik madaniyatni shakllantirish ta’lim-tarbiyaning muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.

Ekologik madaniyat tabiat haqidagi nazariy bilimlar majmui emas. U insonning kundalik hayotida namoyon bo‘ladigan mas’uliyatdir. Elektr energiyasini tejash, suvni isrof qilmaslik, qog‘ozdan oqilona foydalanish, chiqindilarni saralash yoki daraxt ekish aksiyalarida ishtirok etish oddiy odatlar bo‘lib ko‘rinsa-da, aynan shunday amaliy harakatlar ekologik ongni shakllantiradi. Tabiatni asrash yirik loyihalardan emas, balki har bir insonning kundalik tanlovidan boshlanadi.

Mamlakatimizda ekologik barqarorlik davlat taraqqiyotining muhim shartlaridan biri sifatida qaralmoqda. Xususan, «O‘zbekiston – 2030» strategiyasida belgilangan beshta ustuvor yo‘nalishdan biri aynan suv resurslarini tejash va atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan amalga oshirilayotgan «Yashil makon» umummilliy loyihasi ham ana shu maqsadga xizmat qilmoqda: loyiha doirasida mamlakatimiz bo‘ylab yiliga 200 million tup daraxt va buta ko‘chati ekish, shu orqali shaharlardagi yashil hududlar ulushini hozirgi 8 foizdan 30 foizgacha oshirish vazifasi belgilangan. Bu ko‘lamdagi ishlar millionlab daraxt ekishning o‘zi bilan cheklanmaydi — loyiha jamiyatda tabiatga nisbatan mas’uliyatli munosabatni mustahkamlashni ham ko‘zlaydi. Bu jarayonda oliy ta’lim muassasalari va talaba-yoshlarning ishtiroki alohida ahamiyat kasb etadi.

Ekologik madaniyat auditoriyada o‘tiladigan mavzu bilangina shakllanmaydi. Universitet hududida ko‘chat ekish, chiqindilarni alohida yig‘ish tizimini yo‘lga qo‘yish, ekologik volontyorlik harakatlarini qo‘llab-quvvatlash, ilmiy loyihalar va targ‘ibot tadbirlarini tashkil etish talabalarda amaliy ko‘nikmalarni rivojlantiradi. Ayniqsa, «yashil kampus» tamoyillarini joriy etish oliy ta’lim muassasasini ekologik madaniyat namunasi sifatida shakllantirish imkonini beradi.

Rivojlangan mamlakatlar tajribasi ekologik tarbiya uzluksiz va amaliy bo‘lishi zarurligini ko‘rsatmoqda — bu yerda aniq raqamlar ham katta ahamiyatga ega. Yaponiyada o‘quvchilar sinf va maktab hududini o‘zlari tozalaydi. Germaniyada rasmiy statistikaga ko‘ra kommunal chiqindilarning 65 foizdan ortig‘i qayta ishlanadi yoki kompostlanadi — bu ko‘rsatkich Yevropa Ittifoqi doirasida eng yuqori natijalardan biri hisoblanadi. Shvetsiyada esa maishiy chiqindilarning atigi 1 foizdan kamrog‘i axlatxonaga chiqariladi: qolganining 59 foizi energiya ishlab chiqarishga, 39 foizi esa qayta ishlashga yo‘naltiriladi. Singapur ekologik intizomni jamiyat madaniyatining muhim mezoniga aylantirgan. Ushbu tajribalarni birlashtirib turadigan asosiy jihat shundan iboratki, ekologik qadriyatlar bolalikdan shakllantiriladi va ta’lim tizimi orqali mustahkamlanadi.

Birlashgan Millatlar Tashkilotiga qarashli tashkilotlarning ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi yillarda dunyo bo‘yicha yiliga o‘rtacha 10 million gektarga yaqin o‘rmon yo‘q qilinmoqda (FAO baholari). Shu bilan birga, BMTning Atrof-muhit dasturi (UNEP) ma’lumotlariga ko‘ra, insoniyat yiliga 400 million tonnadan ortiq plastik ishlab chiqaradi va uning katta qismi atrof-muhitga, jumladan daryo va dengizlarga tushib qolmoqda. Bu jarayon iqlim o‘zgarishi, oziq-ovqat xavfsizligi, suv ta’minoti hamda aholi salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Demak, ekologik muammolarni faqat tabiatga oid masala sifatida emas, balki iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyot omili sifatida ham baholash zarur.

Oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan yoshlar ertangi kunning rahbarlari, tadbirkorlari, olimlari va mutaxassislari hisoblanadi. Ularning ekologik mas’uliyati qanchalik yuqori bo‘lsa, kelajakdagi boshqaruv qarorlari ham shunchalik oqilona bo‘ladi. Suvni tejash, energiya samaradorligini ta’minlash, yashil texnologiyalarni qo‘llash yoki ekologik innovatsiyalarni yaratish avvalo ekologik tafakkurga ega mutaxassislarni talab qiladi.

Muxtasar aytganda, ekologik madaniyatni rivojlantirish faqat tabiatni asrash emas, balki inson salomatligi, iqtisodiy barqarorlik va kelajak avlod manfaatlarini himoya qilish demakdir. Universitetda shakllangan ana shunday mas’uliyat bitiruvchining butun kasbiy faoliyati davomida unga hamroh bo‘ladi. Har bir ekilgan daraxt, tejalgan bir tomchi suv, saralangan chiqindi yoki asrab qolingan yashil hudud ekologik barqaror jamiyat sari qo‘yilgan amaliy qadamdir. Kelajakning yashil va farovon O‘zbekistonini barpo etishda talaba-yoshlarning ekologik ongi va faol fuqarolik pozitsiyasi hal qiluvchi omillardan biri bo‘lib qoladi.

Tojiyev Rahmatilla Rahmonovich,

«Bank ishi» kafedrasi professori, i.f.n.,

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

Teglar:

Oldingi maqola

IKKINCHI IMKON: YOSHLARGA ISHONCH VA YANGI KASB

Keyingi maqola

SUV RESURSLARI TANQISLIGINING IQTISODIY TARAQQIYOTGA TA'SIRI

boshqaruvchi
boshqaruvchi

Tegishli xabarlar

OʻZBEKISTON-ROSSIYA KOʻP VEKTORLI HAMKOR

OʻZBEKISTON-ROSSIYA KOʻP VEKTORLI HAMKOR

Moderator aprel 28, 2025  0  63

XORAZM VILOYATIDA TO‘QIMACHILIK VA TIKUV-TRIKOTAJ SANOATINING RIVOJLANISHI

XORAZM VILOYATIDA TO‘QIMACHILIK VA TIKUV-TRIKOTAJ SANOA...

boshqaruvchi Iyun 11, 2025  0  17

YOSHLARNI YOT G‘OYALARDAN HIMOYA QILISHDA KITOBXONLIKNING O‘RNI

YOSHLARNI YOT G‘OYALARDAN HIMOYA QILISHDA KITOBXONLIKNI...

boshqaruvchi Iyul 24, 2026  0  1