IQTISODIYOTNI JADAL RIVOJLANTIRISH SHAROITIDA SHAHARSOZLIK VA UY-JOY QURILISHI SOHASINI ISLOH QILISHNING USTUVOR YOʻNALISHLARI KELTIRIB OʻTILDI

boshqaruvchi

Iyun 11, 2026 - 23:55

0 2

IQTISODIYOTNI JADAL RIVOJLANTIRISH SHAROITIDA SHAHARSOZLIK VA UY-JOY QURILISHI SOHASINI ISLOH QILISHNING USTUVOR YOʻNALISHLARI KELTIRIB OʻTILDI

IQTISODIYOTNI JADAL RIVOJLANTIRISH SHAROITIDA SHAHARSOZLIK VA UY-JOY QURILISHI SOHASINI ISLOH QILISHNING USTUVOR YOʻNALISHLARI KELTIRIB OʻTILDI

Soʻnggi yillarda mamlakatimizda urbanizatsiya jarayonlari sezilarli darajada jadallashmoqda. Shahar aholisi ulushining 50% dan oshishi, shuningdek, kelgusi yillarda bu koʻrsatkichning yanada ortishi kutilayotgani shaharsozlik faoliyatini zamonaviy talablar asosida qayta qurishni dolzarb vazifaga aylantirdi. Aholi sonining koʻpayishi va qurilish surʼatlarining oshishi bilan bir qatorda, hududlarni rejalashtirishda yashil maydonlarni saqlash, tarixiy-madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish hamda muhandislik-transport infratuzilmasini uygʻun rivojlantirish masalalari ham oʻzining yechimini kutmoqda.

Hozirgi kunda respublikamizdagi 8 ming 604 aholi punktidan 2 ming 506, yaʼni taxminan 29 foizi bosh rejalar bilan qamrab olingan. Kelgusi ikki yil mobaynida yana 298 ta aholi punkti uchun yangi bosh rejalar ishlab chiqilishi rejalashtirilgan boʻlib, bu koʻrsatkichlar hududiy rivojlanishni rejalashtirish borasida ancha ish qilinganidan dalolat beradi. Bu haqida hurmatli prezidentimizning 2026-yil 10-iyundagi shaharsozlik va uy-joy qurilishi sohasini rivojlantirish boʻyicha yangi tashabbuslar muhokamasida keltirib oʻtilgan.

Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda urbanizatsiya jarayonlari yangi bosqichga koʻtarilib, mamlakat iqtisodiy taraqqiyotining muhim omillaridan biriga aylanmoqda. Aholi sonining ortib borishi, ichki migratsiya hajmining kengayishi hamda zamonaviy turar joylarga boʻlgan talabning kuchayishi shaharsozlik siyosatini tubdan yangilash zaruratini yuzaga keltirdi. Mutaxassislarning taʼkidlashicha, urbanizatsiya nafaqat yangi uy-joylar qurishni, balki muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlari, transport tizimi, ekologik muhit va ijtimoiy infratuzilmaning uygʻun rivojlanishini ham talab qiladi. Shu bois soʻnggi davrda shaharsozlik va uy-joy qurilishi sohasida keng koʻlamli institutsional islohotlar amalga oshirilmoqda.

Mavjud tahlillar shuni koʻrsatadiki, hududlarni rivojlantirish boʻyicha ishlab chiqilgan 275 ta master-rejaning yagona tizim asosida shakllantirilmagani hududiy boshqaruv samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. Ayrim hollarda transport yoʻnalishlari, elektr va suv tarmoqlari, maktab, bogʻcha hamda tibbiyot muassasalari qurilishi oʻzaro bogʻliq holda rejalashtirilmagani sababli yangi massivlarda infratuzilma muammolari yuzaga kelmoqda. Shu sababli bosh reja va master-rejalarni raqamlashtirish, yagona elektron platformaga integratsiyalash hamda monitoring tizimini joriy etish masalasi davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishiga aylandi.

Bugungi kunda raqamli texnologiyalar qurilish sohasida shaffoflikni taʼminlashning asosiy vositasi sifatida qaralmoqda. Hozirda «UzKad», «E-auksion», «E-qaror», «Shaffof qurilish» va «Mening uyim» kabi platformalarda qurilish obyektlariga oid maʼlumotlar alohida yuritilmoqda. Bu esa yer ajratish, loyiha hujjatlarini tasdiqlash va foydalanishga topshirish jarayonlarida maʼlumotlar tarqoqligini keltirib chiqarmoqda. Shu nuqtai nazardan yagona axborot platformasini yaratish, har bir qurilish obyektiga individual raqamli pasport biriktirish hamda qurilish jarayonlarini toʻliq elektron nazoratga olish rejalashtirilmoqda. Mutaxassislar fikricha, bunday tizim korrupsion omillarni kamaytirish va davlat nazoratining samaradorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Oʻzbekistonda uy-joy qurilishi hajmi yildan yilga ortib bormoqda. Dastlabki statistik maʼlumotlarga koʻra, 2025-yilda mamlakat boʻyicha 15,9 mln kvadrat metr turar joy foydalanishga topshirilgan boʻlib, bu avvalgi yilga nisbatan 2,8 foiz koʻpdir. Eng yuqori koʻrsatkich Toshkent viloyatida qayd etilib, hududda qariyb 2 mln kvadrat metr uy-joy qurilgan. Xorazm va Fargʻona viloyatlarida ham yuqori qurilish surʼatlari kuzatilgan. Shu bilan birga, ayrim hududlarda uy-joy qurilishi hajmi ancha past darajada qolmoqda. Masalan, Sirdaryo viloyatida atigi 136,1 ming kvadrat metr turar joy foydalanishga topshirilgan. Bu esa hududlar oʻrtasidagi investitsion va iqtisodiy nomutanosiblik saqlanib qolayotganini koʻrsatadi.

Uy-joy bozoridagi oʻsish aholining turar joyga boʻlgan ehtiyoji ortib borayotganini ham namoyon etmoqda. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga koʻra, 2025-yilda qurilish rekord darajaga chiqqaniga qaramay, aholining tabiiy oʻsishini qoplash uchun yana qariyb 93,5 mingta xonadon yetishmagan. Mavjud tahlillarga koʻra, aholining uy-joy bilan taʼminlanganlik koʻrsatkichini sezilarli yaxshilash uchun yillik qurilish surʼatini qoʻshimcha 280 mingtagacha oshirish zarurligi taʼkidlanmoqda. Prognozlarga koʻra, 2026-yilda 140 ming, 2027-yilda 150 ming hamda 2028-yilda 160 ming yangi xonadon foydalanishga topshirilishi rejalashtirilgan.

Qurilish sohasidagi iqtisodiy faollik ham yuqori surʼatlarda davom etmoqda. 2025-yil 1-avgust holatiga koʻra, mamlakatda qurilish bilan shugʻullanuvchi 29 ming 232 ta korxona faoliyat yuritayotgani qayd etilgan. Ularning eng katta qismi Toshkent shahrida joylashgan boʻlib, bu hududda 7 ming 78 ta qurilish korxonasi faoliyat olib bormoqda. Mutaxassislarning fikricha, qurilish sektorining kengayishi yangi ish oʻrinlari yaratish, xizmat koʻrsatish sohasini rivojlantirish va hududiy iqtisodiy faollikni oshirishga xizmat qilmoqda.

Shuningdek, 2025-yilning dastlabki 8 oyida mamlakat boʻyicha 35,4 trln soʻmlik yakka tartibdagi uy-joy qurilishi amalga oshirilgani qayd etilgan. Bu koʻrsatkich oʻtgan yilning mos davriga nisbatan 13,3 foizga koʻpdir. Mazkur oʻsish ipoteka tizimining kengayishi, qurilish materiallari bozoridagi raqobatning kuchayishi hamda davlat tomonidan berilayotgan imtiyozlar bilan izohlanmoqda.

Urbanizatsiya jarayonlari aholining yashash shakliga ham taʼsir koʻrsatmoqda. Hozirgi vaqtda uy xoʻjaliklarining 88,1 foizi xususiy hovlilarda istiqomat qilayotgan boʻlsa, 11,7 foizi koʻp kvartirali uylarda yashamoqda. Biroq yirik shaharlarda koʻp qavatli uy-joylar sonining ortishi ushbu nisbatning kelgusida oʻzgarishini koʻrsatmoqda. Ekspertlarning fikricha, urbanizatsiya darajasini 2030-yilgacha 60 foizga yetkazish rejalari yangi shahar infratuzilmasini shakllantirish, transport tizimini modernizatsiya qilish va ekologik muvozanatni saqlash bilan chambarchas bogʻliqdir.

Shaharsozlik sohasidagi islohotlarning muvaffaqiyati, avvalo, malakali kadrlar tayyorlash tizimiga bogʻliqdir. Shu sababli urbanistika, geodeziya, kadastr, geoaxborot tizimlari va arxitektura yoʻnalishlarida yangi avlod mutaxassislarini tayyorlash boʻyicha qator tashabbuslar ilgari surilmoqda. Hududlarda kreativ parklar tashkil etish, ilmiy laboratoriyalar va loyihalash markazlarini yaratish esa innovatsion gʻoyalarni qoʻllab-quvvatlashga xizmat qiladi. Bu esa oʻz navbatida shaharsozlik tizimida zamonaviy texnologiyalar va «aqlli shahar» konsepsiyalarini joriy etish imkoniyatini kengaytiradi.

Shuningdek, mamlakatda renovatsiya siyosatini rivojlantirish masalasi ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Respublikada 1991-yilgacha qurilgan 17 mingdan ortiq uy mavjud boʻlib, ularning aksariyati zamonaviy energiya samaradorligi talablariga javob bermaydi. Shu bois eskirgan uy-joy fondini yangilash, xavfsiz va qulay yashash muhitini yaratish hamda yashil hududlarni kengaytirishga qaratilgan renovatsiya dasturlarini amalga oshirish zarurati ortib bormoqda. Mazkur jarayonlarni huquqiy jihatdan tartibga soluvchi yangi qonunchilik bazasining yaratilishi esa renovatsiya loyihalarini tizimli amalga oshirishga xizmat qiladi.

Umuman olganda, Oʻzbekistonda shaharsozlik va uy-joy qurilishi sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar mamlakatning uzoq muddatli ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish strategiyasining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Raqamlashtirish, shaffof boshqaruv, zamonaviy moliyaviy mexanizmlar va innovatsion urbanistik yondashuvlarning joriy etilishi nafaqat qurilish tizimini modernizatsiya qiladi, balki aholining turmush sifatini oshirish, investitsion jozibadorlikni kuchaytirish hamda barqaror shahar muhitini shakllantirishga ham xizmat qiladi.

Laylo Abduxalilova
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti professori, i.f.n.

Teglar:

Diplomdan mehnat bozoriga: inson kapitalining amaliy qiymati

Investing in Words, Building a Workforce: How Language Education Is Reshaping Hu...

boshqaruvchi

boshqaruvchi

Tegishli xabarlar

TARRAGONADA TDIU TURIZM VA MEHMONXONA BIZNESI KAFEDRASI O‘QITUVCHILARI MALAKA OSHIRIB QAYTDI

TARRAGONADA TDIU TURIZM VA MEHMONXONA BIZNESI KAFEDRASI...

boshqaruvchi Iyun 9, 2025 0 44

“CHIRCHIQ” TEXNOPARKI MISOLIDA O‘ZBEKISTON SANOATI YANGI YUKSALISH BOSQICHIGA CHIQMOQDA

“CHIRCHIQ” TEXNOPARKI MISOLIDA O‘ZBEKISTON SANOATI YANG...

boshqaruvchi Iyun 4, 2026 0 11

REAL SEKTOR AKTIVLARINI TOKENIZATSIYA QILISH VA KAPITAL BOZORLARINI CHUQURLASHTIRISH: RIVOJLANAYOTGAN IQTISODIYOTLAR UCHUN YANGI MOLIYAVIY ARXITEKTURA

REAL SEKTOR AKTIVLARINI TOKENIZATSIYA QILISH VA KAPITAL...

Moderator mart 16, 2026 0 17