Kimyo sanoatida innovatsion rivojlanish: “O‘zkimyosanoat” AJ tajribasi

Moderator

Iyun 23, 2026 - 16:07

0 11

Kimyo sanoatida innovatsion rivojlanish: “O‘zkimyosanoat” AJ tajribasi

Innovatsiyalar bugun har qanday mamlakat iqtisodiy taraqqiyotining asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylanmoqda. Jahon sanoatida raqamlashtirish, energiya tejamkor texnologiyalar, yashil iqtisodiyot, dekarbonizatsiya va “Industry 4.0” yondashuvlari keng joriy etilayotgan bir sharoitda O‘zbekiston sanoati ham yangi bosqichga ko‘tarilmoqda. Ayniqsa, kimyo sanoati mamlakat iqtisodiyotida strategik ahamiyatga ega tarmoqlardan biri sifatida innovatsion jarayonlarda faol ishtirok etmoqda.

Bu borada “O‘zkimyosanoat” AJ faoliyati alohida e’tiborga loyiq. Mazkur aksiyadorlik jamiyati respublika kimyo sanoati korxonalarini birlashtiruvchi yirik korporativ tuzilma bo‘lib, mineral o‘g‘itlar, polimerlar, kimyoviy reagentlar va boshqa turdagi sanoat mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarni o‘zida jamlaydi. Tarmoq mahsulotlari qishloq xo‘jaligi, neft-gaz, qurilish, metallurgiya, farmatsevtika va boshqa sohalar uchun muhim xomashyo bazasi hisoblanadi.

Innovatsion rivojlanish, avvalo, ishlab chiqarish jarayonlarini yangilashdan boshlanadi. Kimyo sanoatida zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash energiya sarfini kamaytirish, xomashyodan samarali foydalanish, mahsulot tannarxini pasaytirish va ekologik xavfsizlikni oshirish imkonini beradi. Shu sababli “O‘zkimyosanoat” AJ tizimidagi korxonalarda energiya tejamkor texnologiyalarni joriy etish, ishlab chiqarishni avtomatlashtirish, raqamli boshqaruv tizimlaridan foydalanish va yangi turdagi mahsulotlarni o‘zlashtirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Jumladan, “Navoiyazot” AJ, “Farg‘onaazot” AJ, “Maksam-Chirchiq” AJ kabi yirik korxonalarda olib borilayotgan texnologik modernizatsiya ishlari ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga xizmat qilmoqda. Bunday yangilanishlar natijasida yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarish imkoniyati kengaymoqda. Bu esa O‘zbekiston sanoatining xalqaro bozordagi raqobatbardoshligini oshirishda muhim omildir.

Innovatsion rivojlanishda investitsiyalar hal qiluvchi ahamiyatga ega. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 6-iyuldagi PQ-307-son qarori asosida 2023–2026-yillarga mo‘ljallangan ilmiy hajmdor va innovatsion mahsulotlar ishlab chiqarishni o‘zlashtirish bo‘yicha qator vazifalar belgilangan. Ushbu vazifalar doirasida “O‘zkimyosanoat” AJ tarmoq korxonalarida 20 ta innovatsion loyiha amalga oshirilmoqda. Shuningdek, iqtisodiyot tarmoqlaridagi “drayver” innovatsion loyihalar qatorida kimyo sanoatiga oid loyihalar ham muhim o‘rin tutadi.

Tarmoqdagi investitsion faollik yanada kengroq ko‘lamda namoyon bo‘lmoqda. 2019–2030-yillarga mo‘ljallangan kimyo sanoatini rivojlantirish dasturi doirasida umumiy qiymati qariyb 12,1 milliard dollarga teng, shu jumladan 1,7 milliard dollar to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiya hisobiga 31 ta investitsiya loyihasini amalga oshirish ko‘zda tutilgan. Ushbu loyihalar ammiak, karbamid, polimer va boshqa kimyo mahsulotlari ishlab chiqarish hajmini oshirishga, shuningdek, organik kimyo mahsulotlari ulushini kengaytirish orqali tarmoqni diversifikatsiya qilishga qaratilgan.

Bu yo‘nalish import o‘rnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish, importga qaramlikni kamaytirish va eksport geografiyasini boyitishga xizmat qilmoqda. Masalan, Chirchiq kimyo-sanoat texnoparkida to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hisobidan umumiy qiymati 50 million dollardan ortiq loyihalar amalga oshirilib, import o‘rnini bosuvchi 30 dan ortiq yangi mahsulot o‘zlashtirildi hamda 800 ga yaqin ish o‘rni yaratildi. Kimyo mahsulotlari eksportining ortishi mamlakatga valyuta tushumini ko‘paytirish, tashqi savdo balansini yaxshilash va milliy iqtisodiyot barqarorligini mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi.

Innovatsion rivojlanish faqat texnika va texnologiyalar bilan cheklanmaydi. U ilm-fan, ta’lim va ishlab chiqarish o‘rtasidagi uzviy hamkorlikni ham talab qiladi. Shu ma’noda “O‘zkimyosanoat” AJ va uning tarmoq korxonalari oliy ta’lim hamda ilmiy-tadqiqot muassasalari bilan hamkorlikni rivojlantirib kelmoqda. Jumladan, Toshkent davlat texnika universiteti, Yangi O‘zbekiston universiteti, Toshkent kimyo-texnologiya instituti, Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti, Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti, Toshkent kimyo-texnologiya ilmiy-tadqiqot instituti, Ion-plazma va lazer texnologiyalari instituti bilan ilmiy-amaliy loyihalar amalga oshirilmoqda.

Bunday hamkorlik yangi ilmiy ishlanmalarni ishlab chiqarishga tatbiq etish, yosh mutaxassislarni tayyorlash va tarmoq uchun zarur malakali kadrlar zaxirasini shakllantirish imkonini beradi. Zero, zamonaviy sanoat nafaqat kuchli texnologiyalarni, balki ulardan samarali foydalana oladigan bilimli va tashabbuskor mutaxassislarni ham talab qiladi.

Aynan shu maqsadda an’anaviy tarzda o‘tkaziladigan “Kimyo sanoati yosh mutaxassislar forumi” yoshlarning innovatsion g‘oyalarini qo‘llab-quvvatlash, ularni sanoat jarayonlariga jalb etish va kimyo sanoatiga qiziqishini oshirishga xizmat qilmoqda. Shuningdek, tarmoq korxonalari “InnoWeek.Uz” innovatsion g‘oyalar haftaligida o‘z mahsulotlari bilan faol ishtirok etib, yangi hamkorlik aloqalarini yo‘lga qo‘ymoqda.

Kimyo sanoatining innovatsion rivojlanishi ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotga bir necha yo‘nalishda ta’sir ko‘rsatadi. Eng avvalo, yangi ishlab chiqarish quvvatlari yangi ish o‘rinlarini yaratib, aholi bandligini oshirish, hududlarda iqtisodiy faollikni kuchaytirish va mahalliy sanoat salohiyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. Ikkinchidan, import o‘rnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqarilishi ichki bozorni barqaror ta’minlash imkonini beradi. Uchinchidan, eksportbop mahsulotlar hajmining ortishi mamlakat iqtisodiyotining tashqi bozorlardagi mavqeini mustahkamlaydi.

Bugungi kunda sanoat rivojida ekologik omillar ham alohida ahamiyat kasb etmoqda. Kimyo korxonalari uchun energiya samaradorligini oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va ekologik xavfsizlikni ta’minlash nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy zarurat hamdir. Shu bois tarmoqda yashil transformatsiya va dekarbonizatsiya tamoyillarini bosqichma-bosqich joriy etish kelgusidagi muhim yo‘nalishlardan biri sifatida qaralmoqda.

Kelajakda ilmiy-tadqiqot faoliyatini yanada rivojlantirish, “Industry 4.0” texnologiyalarini keng tatbiq etish, energiya samaradorligini oshirish va ekologik xavfsizlikni ta’minlash tarmoqning xalqaro raqobatbardoshligini yanada kuchaytiradi.

Xulosa qilib aytganda, “O‘zkimyosanoat” AJning innovatsion rivojlanishi O‘zbekiston sanoatini modernizatsiya qilish, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarish, eksport salohiyatini oshirish va yangi ish o‘rinlari yaratishda muhim ahamiyatga ega. Tarmoqda ilm-fan, ta’lim, ishlab chiqarish va investitsiyalar uyg‘unligi asosida olib borilayotgan ishlar nafaqat milliy iqtisodiyot, balki xalqaro kimyo sanoati bozorida ham mamlakatimiz mavqeini mustahkamlashga xizmat qilmoqda.

Dexkanova Nargiza Sharifovna
TDIU “Yashil” iqtisodiyot kafedrasi PhD, v.b. dotsent

Teglar:

Sun’iy intellekt davrida yoshlar salohiyati: Namangan tajribasi va kelajak kasblari

Raqamli marketing — biznes muvaffaqiyatining kaliti

Moderator

Tegishli xabarlar

BARQAROR RIVOJLANISH MAQSADLARI — O‘ZBEKISTONNING INVESTITSION RAQOBATBARDOSHLIGI ASOSI

BARQAROR RIVOJLANISH MAQSADLARI — O‘ZBEKISTONNING INVES...

boshqaruvchi Iyun 18, 2026 0 17

O‘ZBEKISTON VA QATAR: YO‘LBOSCHILAR MULOQOTI STRATEGIK SHERIKLIKNI YANGI BOSQICHGA OLIB CHIQMOQDA

O‘ZBEKISTON VA QATAR: YO‘LBOSCHILAR MULOQOTI STRATEGIK ...

boshqaruvchi Iyul 10, 2025 0 36

Ayollar tadbirkorligini rivojlantirish: iqtisodiy taraqqiyot va gender tengligida yangi yondashuvlar

Ayollar tadbirkorligini rivojlantirish: iqtisodiy taraq...

Moderator aprel 15, 2025 0 62