OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARI XAVFSIZLIGI — MILLAT SALOMATLIGI VA BARQAROR TARAQQIYOT GAROVI

Iyun 19, 2026 - 00:22
Iyun 19, 2026 - 00:49
 0  17
OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARI XAVFSIZLIGI — MILLAT SALOMATLIGI VA BARQAROR TARAQQIYOT GAROVI

Inson salomatligi, umr davomiyligi va hayot sifati ko‘p jihatdan iste’mol qilinayotgan oziq-ovqat mahsulotlarining sifati hamda xavfsizligiga bog‘liq. Shu bois oziq-ovqat xavfsizligi nafaqat qishloq xo‘jaligi yoki sanoat masalasi, balki milliy xavfsizlik, ijtimoiy barqarorlik va iqtisodiy taraqqiyotning muhim omillaridan biri sifatida e’tirof etilmoqda.

Jahon miqyosida aholi sonining ortishi, iqlim o‘zgarishi, suv resurslari taqchilligi hamda global ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash masalasini yanada dolzarb qilib qo‘ymoqda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti baholariga ko‘ra, sayyora aholisi 2050-yilga borib qariyb 9,7 milliard kishiga yetadi. BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) hisob-kitoblariga ko‘ra esa shu davrga qadar jahon oziq-ovqat ishlab chiqarishini 2005–2007-yillar darajasiga nisbatan taxminan 60 foizga oshirish talab etiladi. Bu esa oziq-ovqat mahsulotlari sifati va xavfsizligini ta’minlash bilan bir qatorda ishlab chiqarish hajmlarini ham mutanosib ravishda kengaytirishni taqozo etadi.

O‘zbekistonda aholini sifatli va xavfsiz oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. 2025-yil 3-fevralda qabul qilingan “Oziq-ovqat xavfsizligi to‘g‘risida”gi Qonun ushbu sohadagi yangi huquqiy mexanizmlarni belgilab berdi. Mazkur hujjat oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashning zamonaviy tamoyillarini joriy etish, iste’molchilar manfaatlarini himoya qilish va mahsulotlar sifatini xalqaro standartlar asosida nazorat qilishga qaratilgani bilan ahamiyatlidir.

Amalga oshirilayotgan islohotlar “daladan dasturxongacha” tamoyili asosida tashkil etilib, mahsulot ishlab chiqarish, qayta ishlash, saqlash, tashish va realizatsiya qilishning barcha bosqichlarini qamrab olmoqda. Sohadagi davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish maqsadida yagona nazorat mexanizmi shakllantirilmoqda. Natijada oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligini ta’minlash, veterinariya va fitosanitariya nazorati samaradorligini oshirish hamda ortiqcha byurokratik tartib-taomillarni qisqartirish uchun zarur sharoit yaratilmoqda.

Mutaxassislarning fikricha, oziq-ovqat xavfsizligi faqat mahsulot yetarliligi bilan belgilanmaydi. Mahsulotning sifati, tarkibi, saqlanish sharoiti va inson salomatligiga ta’siri ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, sanitariya talablariga javob bermaydigan yoki sifatsiz mahsulotlar turli kasalliklar va sog‘liq bilan bog‘liq muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Shu sababli ishlab chiqarish jarayonlarida zamonaviy sifat menejmenti tizimlarini joriy etish va xalqaro standartlarga mos faoliyat yuritish tobora dolzarb vazifaga aylanmoqda.

Mamlakat oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda chorvachilik tarmog‘ining o‘rni alohida ahamiyatga ega. Go‘sht, sut, tuxum va boshqa chorvachilik mahsulotlari aholining kundalik iste’molida muhim o‘rin tutadi. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil boshida mamlakat aholisi 38 million kishidan oshdi va kelgusi yillarda bu ko‘rsatkichning yanada ortishi kutilmoqda. Aholi sonining o‘sishi esa tabiiy ravishda oziq-ovqat mahsulotlariga, ayniqsa, chorvachilik mahsulotlariga bo‘lgan talabni kuchaytiradi.

Shu bois so‘nggi yillarda chorvachilikni rivojlantirish, naslchilik ishlarini takomillashtirish, yuqori mahsuldor zotlarni ko‘paytirish, ozuqa bazasini mustahkamlash hamda fermer xo‘jaliklarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha keng ko‘lamli dasturlar amalga oshirilmoqda. Veterinariya xizmatlarini raqamlashtirish, chorva sog‘lig‘ini masofadan monitoring qilish va kasalliklarni erta aniqlash tizimlarini joriy etish ham ushbu yo‘nalishdagi muhim yangiliklar sirasiga kiradi.

Shu bilan birga, sohada yechimini kutayotgan masalalar ham mavjud. Ayrim hududlarda sovutish va logistika infratuzilmasining yetarli darajada rivojlanmagani, mahsulotlarni saqlash imkoniyatlarining cheklangani hamda zamonaviy standartlarning barcha ishlab chiqaruvchilar tomonidan bir xil darajada qo‘llanmayotgani oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda muayyan qiyinchiliklarni yuzaga keltirmoqda. Bundan tashqari, biologik xavfsizlik choralarini kuchaytirish va veterinariya xizmatlari sifatini yanada oshirish zarurati ham saqlanib qolmoqda.

Kelgusida oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligini yanada mustahkamlash uchun raqamli monitoring tizimlarini keng joriy etish, HACCP va ISO 22000 kabi xalqaro standartlarni ommalashtirish, logistika infratuzilmasini modernizatsiya qilish hamda mahalliy ishlab chiqaruvchilarning eksport salohiyatini oshirish muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga, iste’molchilarning oziq-ovqat madaniyatini yuksaltirish, xavfsiz mahsulotlarni tanlash bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini oshirish ham bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir.

Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligini ta’minlash millat salomatligi, inson kapitali sifati va mamlakatning iqtisodiy barqarorligi bilan bevosita bog‘liq. O‘zbekistonda ushbu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan islohotlar va yaratilayotgan yangi institutsional mexanizmlar aholini sifatli oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash, sog‘lom turmush tarzini qaror toptirish hamda mamlakatning oziq-ovqat mustaqilligini mustahkamlaydi.

Boboyorova Maftuna Xaqqul qizi
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
Marketing kafedrasi assistenti