boshqaruvchi Iyun 19, 2026 0 2
boshqaruvchi Iyun 19, 2026 0 0
boshqaruvchi Iyun 19, 2026 0 17
boshqaruvchi Iyun 19, 2026 0 8
boshqaruvchi Iyun 18, 2026 0 14
boshqaruvchi aprel 19, 2025 0 96
Moderator aprel 17, 2025 0 40
Moderator aprel 16, 2025 0 91
Moderator aprel 11, 2025 0 82
Moderator aprel 11, 2025 0 85
boshqaruvchi mart 24, 2026 0 39
Moderator aprel 28, 2025 0 63
boshqaruvchi mart 18, 2026 0 15
boshqaruvchi mart 10, 2026 0 20
boshqaruvchi mart 10, 2026 0 14
Moderator aprel 9, 2025 0 78
Moderator aprel 9, 2025 0 35
boshqaruvchi mart 18, 2026 0 8
boshqaruvchi dekabr 5, 2025 0 17
boshqaruvchi dekabr 4, 2025 0 24
boshqaruvchi noyabr 20, 2025 0 20
boshqaruvchi noyabr 12, 2025 0 21
Moderator aprel 5, 2025 0 133
Moderator aprel 5, 2025 0 148
Moderator aprel 5, 2025 0 39
Moderator aprel 5, 2025 0 49
Moderator aprel 5, 2025 0 60
Eng so'nggi yangiliklar, yangilanishlar va maxsus takliflarni to'g'ridan-to'g'ri pochta qutingizga olish uchun obunachilar ro'yxatiga qo'shiling
T
Yer yuzida urbanizatsiya jarayonlarining jadallashuvi, aholi sonining ortishi hamda iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq ekologik muammolarning kuchayishi zamonaviy shaharlarni rivojlantirishning yangi yondashuvlarini talab etmoqda. Shaharlarda transport oqimining kengayishi, energiya isteʼmolining ortishi, atmosfera havosi ifloslanishi va yashil hududlarning qisqarishi inson salomatligi hamda hayot sifatiga tobora koʻproq taʼsir koʻrsatmoqda. Shu sababli xalqaro miqyosda “yashil shahar” konsepsiyasi barqaror rivojlanish siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri sifatida shakllanib bormoqda.
Yashil shahar deganda energiya resurslaridan oqilona foydalanadigan, ekologik xavfsiz transport tizimiga ega boʻlgan, koʻkalamzor hududlari keng, suv va chiqindilarni samarali boshqaradigan hamda aholining yashash sifati va salomatligini ustuvor maqsad sifatida belgilagan zamonaviy shahar tushuniladi. Bunday shaharlar iqtisodiy oʻsish bilan ekologik muvozanatni uygʻunlashtirishga xizmat qiladi.
Jahon tajribasi shuni koʻrsatadiki, yashil shaharlar konsepsiyasi 1990-yillardan boshlab keng rivojlana boshlagan. Bugungi kunda Kopengagen, Singapur, Amsterdam va Stokgolm kabi shaharlar ekologik barqaror rivojlanishning muvaffaqiyatli namunalari sifatida eʼtirof etiladi. Xususan, Daniya poytaxti Kopengagen uglerod neytralligiga erishish boʻyicha dunyodagi eng ilgʻor shaharlardan biri hisoblanadi. Singapur esa “Bogʻ shahri” konsepsiyasi asosida shahar infratuzilmasini tabiat bilan uygʻunlashtirishga muvaffaq boʻlgan.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, 2050-yilga borib dunyo aholisining qariyb 68 foizi shaharlarda istiqomat qiladi. Bu esa transport, energetika, uy-joy va kommunal xizmatlar tizimlarini yangi ekologik talablar asosida rivojlantirish zaruratini yanada kuchaytiradi. Xalqaro energetika agentligi hisob-kitoblariga koʻra, energiya tejamkor texnologiyalarni keng joriy etish orqali shaharlardagi energiya sarfini 40 foizgacha qisqartirish imkoniyati mavjud.
Oʻzbekistonda ham soʻnggi yillarda yashil iqtisodiyot va yashil shaharlar konsepsiyasini rivojlantirish boʻyicha tizimli islohotlar amalga oshirilmoqda. Ayniqsa, Toshkent shahrida ekologik barqarorlikni taʼminlashga qaratilgan qator loyihalar hayotga tatbiq etildi. Metro liniyalarining kengaytirilishi, elektr avtobuslarning joriy etilishi, yangi bogʻ va xiyobonlarning barpo etilishi shahar ekologik muhitini yaxshilashga xizmat qilmoqda.
Prezidentning 2026-yil 25-martdagi PF–47-son Farmoni bilan “Yashil makon” umummilliy loyihasining yangi bosqichi belgilab berildi. Mazkur hujjatga muvofiq, 2028-yilgacha botanika va dendrologiya bogʻlarini tashkil etish, havodagi PM2.5 va PM10 zarrachalari miqdorini 20–25 foizga kamaytirish hamda ayrim hududlarda havo haroratini oʻrtacha 1,5–2 darajaga pasaytirish kabi muhim vazifalar belgilangan.
Poytaxtning 2045-yilgacha moʻljallangan yangi bosh rejasi ham yashil rivojlanish tamoyillariga asoslanadi. Unga koʻra, Toshkentdagi yashil hududlar yana 10 ming gektarga kengaytiriladi, shahar atrofida 15 ming gektarlik yashil belbogʻ barpo etiladi hamda jamoat transportidan foydalanish ulushini 60 foizga yetkazish rejalashtirilgan. Ushbu chora-tadbirlar nafaqat ekologik muhitni yaxshilashga, balki aholi salomatligi va turmush sifatini oshirishga ham xizmat qiladi.
Samarqand va Buxoro kabi tarixiy shaharlarda esa yashil rivojlanish madaniy merosni asrab-avaylash bilan uygʻun holda amalga oshirilmoqda. YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan ushbu shaharlarda tarixiy obidalarni saqlash bilan bir qatorda energiya samaradorligi, suv resurslarini tejash va ekologik turizmni rivojlantirish boʻyicha qator loyihalar amalga oshirilmoqda.
Shu bilan birga, yashil shaharlarni rivojlantirish jarayonida ayrim muammolar ham mavjud. Aholining tez surʼatlarda oʻsishi, eski turar-joy fondining energiya jihatdan samarasizligi, avtomobillar sonining ortib borishi hamda suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish zarurati ushbu yoʻnalishda izchil ishlarni davom ettirishni talab qiladi.
Kelgusida yashil shaharlar konsepsiyasini yanada rivojlantirish uchun bir necha ustuvor yoʻnalishlarga eʼtibor qaratish maqsadga muvofiq. Avvalo, yangi qurilayotgan binolarda xalqaro ekologik standartlarni joriy etish, energiya tejamkor qurilish materiallaridan foydalanish va qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushini oshirish muhim ahamiyatga ega. Shuningdek, elektr transport infratuzilmasini kengaytirish, velosiped yoʻlaklarini rivojlantirish va “aqlli shahar” texnologiyalarini keng qoʻllash orqali resurslardan foydalanish samaradorligini yanada oshirish mumkin.
Xulosa qilib aytganda, yashil shaharlar konsepsiyasi zamonaviy taraqqiyotning muhim mezonlaridan biri hisoblanadi. Oʻzbekistonda amalga oshirilayotgan keng koʻlamli ekologik va infratuzilmaviy islohotlar mamlakat shaharlarini yanada qulay, xavfsiz va barqaror rivojlanadigan hududlarga aylantirishga xizmat qilmoqda. Mazkur yoʻnalishdagi izchil saʼy-harakatlar nafaqat bugungi avlod, balki kelajak avlodlar uchun ham sogʻlom va farovon yashash muhitini yaratishga zamin boʻladi.
Qorriyeva Shahnoza Safarboyevna,Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “Mehnat iqtisodiyoti” kafedrasi katta oʻqituvchisi
boshqaruvchi Oktyabr 31, 2025 0 197
boshqaruvchi Iyul 10, 2025 0 36
boshqaruvchi Iyun 11, 2026 0 14
Moderator aprel 21, 2026 0 103
Moderator aprel 30, 2026 0 30
boshqaruvchi Iyun 16, 2026 0 29
boshqaruvchi dekabr 15, 2025 0 18
boshqaruvchi dekabr 5, 2025 0 27
