SUN'IY INTELLEKT VA RAQAMLASHTIRISH — YANGI OʻZBEKISTON TARAQQIYOTINING STRATEGIK OMILI

Iyun 29, 2026 - 19:31
 0  5
SUN'IY INTELLEKT VA RAQAMLASHTIRISH — YANGI OʻZBEKISTON TARAQQIYOTINING STRATEGIK OMILI

XXI asr iqtisodiyotini raqamli texnologiyalarsiz tasavvur etish qiyin. Sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar, bulutli hisoblash tizimlari va raqamli platformalar nafaqat ishlab chiqarish usullarini, balki davlat boshqaruvi, ta’lim, tibbiyot, moliya hamda kundalik hayot tarzini ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bugungi kunda dunyodagi raqobat tabiiy resurslar yoki arzon ishchi kuchiga emas, balki bilim, innovatsiya va zamonaviy texnologiyalarga tayanmoqda.

O‘zbekiston ham ushbu global jarayonning faol ishtirokchisiga aylanmoqda. 2026-yil uchun qabul qilingan davlat dasturida iqtisodiyotni texnologik jihatdan yangilash, sun’iy intellektni keng qo‘llash hamda raqamli infratuzilmani rivojlantirish ustuvor vazifalar sifatida belgilandi. Mazkur yo‘nalishlar yuqori qo‘shilgan qiymat yaratadigan iqtisodiyot modelini shakllantirishga qaratilgan.

PwC tahlillariga ko‘ra, 2030-yilga borib sun’iy intellekt jahon iqtisodiyotiga 15,7 trillion AQSH dollarigacha qo‘shimcha qiymat qo‘shishi mumkin. Shundan 6,6 trillion dollari mehnat unumdorligi ortishi, 9,1 trillion dollari esa yangi mahsulot va xizmatlarga talabning kengayishi hisobiga yuzaga keladi. Bu ko‘rsatkichlar sun’iy intellekt iqtisodiy o‘sishning eng yirik manbalaridan biriga aylanayotganini ko‘rsatadi.

McKinsey Global Institute hisob-kitoblariga ko‘ra, generativ sun’iy intellekt texnologiyalari har yili 2,6–4,4 trillion AQSH dollari miqdorida qo‘shimcha iqtisodiy qiymat yaratishi mumkin. Ayniqsa, moliya, tibbiyot, muhandislik, dasturlash va marketing kabi bilimga asoslangan yo‘nalishlarda bu texnologiyalar sezilarli natijalarni bermoqda.

O‘zbekistonda raqamli davlat boshqaruvi bosqichma-bosqich shakllanmoqda. Hozirgi kunda respublikada 730 dan ortiq elektron davlat xizmati mavjud. Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali 12 milliondan ziyod foydalanuvchi turli davlat xizmatlarini masofadan turib olmoqda. Natijada vaqt sarfi qisqardi, qog‘oz hujjatlar aylanishi kamaydi, davlat idoralari bilan muloqot ancha soddalashdi.

Axborot texnologiyalari sohasi mamlakat iqtisodiyotining eng tez rivojlanayotgan tarmoqlaridan biriga aylandi. IT Park rezidentlari soni 3200 tadan oshdi, ularda 36 mingdan ortiq mutaxassis faoliyat yuritmoqda. 2024-yilda IT xizmatlari hajmi 1,6 milliard dollarga yetdi. “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida eksport hajmini 5 milliard dollargacha oshirish vazifasi belgilangan.

Sun’iy intellektning amaliy imkoniyatlari tobora kengaymoqda. Banklarda kredit xavfini baholash va firibgarlik holatlarini aniqlashda, tibbiyotda kasalliklarni erta diagnostika qilishda, qishloq xo‘jaligida hosildorlikni prognozlashda, sanoatda uskunalar holatini nazorat qilishda hamda transport oqimlarini boshqarishda intellektual algoritmlar samarali qo‘llanilmoqda.

Korxonalar uchun eng katta ustunliklardan biri — qaror qabul qilish tezligining oshishidir. Millionlab ma’lumotlarni qisqa vaqt ichida tahlil qilish inson uchun murakkab vazifa bo‘lsa, sun’iy intellekt buni bir necha soniyada bajaradi. Shu sababli xarajatlar kamayadi, resurslardan foydalanish samaradorligi ortadi va ishlab chiqarish unumdorligi yuqori darajaga ko‘tariladi.

Ta’lim tizimida ham yangi imkoniyatlar paydo bo‘lmoqda. Intellektual platformalar har bir o‘quvchining bilim darajasiga mos o‘quv materiallarini tanlaydi, topshiriqlarni avtomatik baholaydi, virtual laboratoriyalar esa murakkab tajribalarni xavfsiz muhitda bajarish imkonini beradi. Natijada nazariy bilim va amaliy ko‘nikmalar o‘rtasidagi uyg‘unlik kuchaymoqda.

Sun’iy intellektning keng qo‘llanilishi bilan bir qatorda kiberxavfsizlik, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish, algoritmlarning xolisligi va raqamli etika masalalari ham dolzarb tus olmoqda. Shu bois texnologiyalarni rivojlantirish bilan bir vaqtda huquqiy me’yorlar, xalqaro standartlar va ilmiy tadqiqotlarga ham alohida e’tibor qaratilmoqda.

Yaqin yillarda sun’iy intellekt davlat boshqaruvi, energetika, moliya, tibbiyot, ta’lim va sanoat sohalarida yanada kengroq qo‘llanadi. Bu jarayon yuqori texnologiyali ishlab chiqarish ulushini oshiradi, yangi kasblarning paydo bo‘lishiga turtki beradi, innovatsion mahsulotlar hajmini ko‘paytiradi hamda milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini mustahkamlaydi.

Sun’iy intellekt va raqamlashtirish bugungi kun ehtiyojigina emas, balki kelajak iqtisodiyotining poydevoridir. Ilm-fan, innovatsiya va zamonaviy texnologiyalar uyg‘un rivojlangan mamlakatlar global raqobatda ustunlikka erishmoqda. O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan raqamli islohotlar ham aynan ana shu yo‘nalishga xizmat qilmoqda. Natijada iqtisodiyotning yangi sifati shakllanib, mamlakatning xalqaro maydondagi raqobatbardoshligi tobora mustahkamlanmoqda.

Boboyorova Maftuna Xaqqul qizi
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
Marketing kafedrasi katta o‘qituvchisi, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)