YOSHLARNI YOT G‘OYALARDAN HIMOYA QILISHDA KITOBXONLIKNING O‘RNI

boshqaruvchi

Iyul 24, 2026 - 19:00

0 3

YOSHLARNI YOT G‘OYALARDAN HIMOYA QILISHDA KITOBXONLIKNING O‘RNI

Kitob insoniyat sivilizatsiyasining eng buyuk ma’naviy yutuqlaridan biridir. Asrlar almashadi, jamiyat taraqqiy etadi, texnologiyalar yangilanadi, biroq kitobning inson tafakkurini shakllantirishdagi o‘rni o‘zgarmaydi. Har bir mutolaa yangi bilim berish bilangina cheklanmay, dunyoni anglash, voqea-hodisalarga teran nazar tashlash va mustaqil mushohada yuritish madaniyatini rivojlantiradi. Shu bois kitob azaldan barkamol shaxsni tarbiyalashning eng ishonchli vositasi sifatida e’tirof etib kelinadi.

Globallashuv va raqamli kommunikatsiyalar sharoitida axborot oqimi misli ko‘rilmagan darajada ortmoqda. Foydali ilmiy manbalar bilan bir qatorda manipulyativ, ekstremistik va buzg‘unchi mazmundagi axborotlar ham keng tarqalmoqda. Bunday sharoitda yoshlarning ma’naviy barqarorligi, mustaqil fikrlashi va keng dunyoqarashi jamiyat xavfsizligining muhim omillaridan biriga aylanmoqda. Yot g‘oyalarga qarshi eng samarali vosita taqiq yoki cheklov emas, balki bilim, tafakkur va yuksak ma’naviyatdir.

OECD tomonidan o‘tkazilgan PISA–2022 xalqaro tadqiqotlari natijalariga ko‘ra, OECD mamlakatlarida 15 yoshli o‘quvchilarning 74 foizi o‘qish savodxonligi bo‘yicha kamida bazaviy darajaga ega. Biroq atigi 7 foizi murakkab matnlarni chuqur tahlil qilish, mavhum g‘oyalarni anglash va asosli xulosalar chiqarishga imkon beradigan eng yuqori darajaga erishgan. Mazkur natijalar mutolaa insonning nafaqat bilimini, balki fikrlash sifati va tahliliy salohiyatini ham belgilashini ko‘rsatadi.

Yot g‘oyalar, avvalo, ma’naviy bo‘shliq mavjud bo‘lgan muhitda ildiz otadi. Bilim olishga qiziqishi sust, mushohada yuritishga odatlanmagan yoki hayotiy qadriyatlari yetarlicha shakllanmagan yoshlar turli yolg‘on da’vatlarga tezroq ishonishi mumkin. Aksincha, mutolaani hayot tarziga aylantirgan inson har qanday axborotni tahlil qiladi, uni dalillar bilan solishtiradi va shundan keyingina xulosa chiqaradi. Shu ma’noda kitobxonlik shaxsning mafkuraviy immunitetini mustahkamlaydigan eng muhim omillardan biridir.

Mutolaa tafakkurni boyitadi, xotirani chiniqtiradi va ijodiy fikrlash uchun mustahkam zamin yaratadi. Kitob sahifalarida uchraydigan turli davrlar, taqdirlar va qarashlar o‘quvchini mushohada qilishga undaydi. Natijada voqea-hodisalarga turli nuqtayi nazardan qarash, sabab va oqibatni anglash hamda mustaqil qaror qabul qilish odati shakllanadi. Aynan ana shunday fikriy yetuklik insonni tayyor xulosalar ortidan ergashishdan asraydi.

Buyuk mutafakkirlar ham kitobni inson kamolotining eng muhim omili sifatida baholagan. Abu Nasr Forobiy ilmni baxt-saodatga eltuvchi yo‘l deb ta’riflagan bo‘lsa, Alisher Navoiy ilm-ma’rifatni insonni komillikka yetaklaydigan bebaho boylik sifatida ulug‘lagan. Ularning qarashlari bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini saqlab qolmoqda. Chunki ma’naviyati yuksak va bilimli jamiyat har qanday mafkuraviy tahdidlarga nisbatan bardoshli bo‘ladi.

O‘zbekiston Respublikasida ham kitobxonlik madaniyatini rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. Yangilangan Konstitutsiyada yoshlarning ta’lim olishi, iste’dodini ro‘yobga chiqarishi va har tomonlama kamol topishi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish davlatning muhim vazifasi etib belgilangan. «Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida»gi Qonun esa yoshlarning intellektual va ma’naviy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashning huquqiy asoslarini mustahkamlaydi.

Bu jarayonda oliy ta’lim muassasalari alohida o‘rin egallaydi. Universitet faqat kasbiy bilim beradigan maskan emas, balki ilmiy tafakkur, ma’naviy qadriyat va mutolaa madaniyati shakllanadigan ma’rifat markazidir. Talabaning kitob bilan do‘stlashishi uning kasbiy malakasini oshirish bilan bir qatorda fuqarolik mas’uliyati, ma’naviy barkamolligi va Vatanga daxldorlik tuyg‘usini ham mustahkamlaydi.

Mamlakatimizda kutubxonalarni modernizatsiya qilish, elektron axborot-resurs markazlarini rivojlantirish, kitob yarmarkalari, mutolaa tanlovlari va adabiy uchrashuvlarni tashkil etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Biroq kitobxonlikning haqiqiy mezoni zamonaviy binolar yoki elektron platformalar soni emas, balki mutolaaning yoshlar hayotidagi kundalik ehtiyojga aylanishidir.

OECDning Skills Outlook 2023 hisobotiga ko‘ra, rivojlangan mamlakatlarda voyaga yetgan aholining 59 foizi internetdagi yolg‘on axborotlar ta’siridan xavotir bildirmoqda. Hisobotda qayd etilishicha, o‘qish savodxonligi va axborotni tahlil qilish ko‘nikmalari bunday tahdidlarning salbiy ta’sirini kamaytiruvchi asosiy omillar sirasiga kiradi.

UNESCO ma’lumotlariga ko‘ra, bugungi kunda dunyoda 739 million nafardan ortiq katta yoshli inson o‘qish va yozishning asosiy ko‘nikmalariga ega emas. Ushbu holat savodxonlik va kitobxonlikni rivojlantirish nafaqat ta’lim tizimining, balki jamiyatning barqaror taraqqiyoti, ijtimoiy farovonligi va ma’naviy yuksalishining muhim sharti ekanini yaqqol namoyon etadi.

Kitob o‘qigan yosh dunyoni boshqalarning qarashi orqali emas, o‘z tafakkuri orqali anglaydi. O‘z fikriga ega, ma’naviyati boy va bilimga chanqoq avlodni yot g‘oyalar bilan chalg‘itish mushkul. Shu bois kitob nafaqat bilim manbai, balki yoshlarning mafkuraviy barqarorligi, intellektual salohiyati va ma’naviy immunitetini mustahkamlaydigan eng ishonchli tayanchlardan biri bo‘lib qolaveradi.

Sattorova Nasiba G‘anijon qizi,

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
«Bank ishi» kafedrasi i.f.f.d. (PhD)

Teglar:

SUV RESURSLARI TANQISLIGINING IQTISODIY TARAQQIYOTGA TA'SIRI

AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA DAROMAD VA XARAJATLAR HISOBI QANDAY TAKOMILLASHMOQDA?

boshqaruvchi

boshqaruvchi

Tegishli xabarlar

DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIK ASOSIDA INFRATUZILMAVIY LOYIHALARNI RIVOJLANTIRISH

DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIK ASOSIDA INFRATUZILMAVIY LOYIHA...

boshqaruvchi Iyun 19, 2025 0 23

TASHQI SAVDO VA TRANSPORT MASALALARI DAVR NIGOHIDA

TASHQI SAVDO VA TRANSPORT MASALALARI DAVR NIGOHIDA

boshqaruvchi Iyun 30, 2025 0 28

PREZIDENT NAZORATIDAGI ISLOHOTLAR: NATIJADORLIK VA JAVOBGARLIK SARI QADAM

PREZIDENT NAZORATIDAGI ISLOHOTLAR: NATIJADORLIK VA JAVO...

boshqaruvchi Iyun 11, 2025 0 15