Munosabat

Oilaning iqtisodiy formulasi

boshqaruvchiboshqaruvchi
Iyul 3, 2026 - 00:44
 0  0
Oilaning iqtisodiy formulasi

Har bir xalqning farovonligi, avvalo, uning oilalari farovonligidan boshlanadi. Millionlab oilalarning iqtisodiy barqarorligi mamlakat iqtisodiyotining mustahkam poydevorini yaratadi. Shu bois 2026-yilning “Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili” deb e’lon qilinishi bejiz emas. Mazkur davlat dasturida oilalarning iqtisodiy farovonligini ta’minlash, aholi bandligini oshirish hamda mahalla institutining bu boradagi amaliy rolini kuchaytirish ustuvor vazifalardan biri sifatida belgilangan.

Oila iqtisodiyotini soddalashtirilgan iqtisodiy model orqali quyidagicha ifodalash mumkin:

D = X + J + R

bu yerda D — oilaning umumiy daromadi, X — joriy ehtiyojlarga yo‘naltiriladigan xarajatlar, J — jamg‘arma yoki ehtiyot fondi, R esa ta’lim, kasb-hunar egallash, sog‘liqni saqlash, uy-joyni yaxshilash hamda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish kabi istiqbolli yo‘nalishlarga yo‘naltiriladigan investitsion xarajatlarni anglatadi. Ushbu model oilaviy byudjetning asosiy tarkibiy qismlarini sodda va tushunarli tarzda ifodalaydi. Daromad qanchalik barqaror bo‘lsa, xarajatlar oqilona rejalashtirilsa, jamg‘arma va rivojlanishga ajratiladigan mablag‘ hajmi ham shunchalik ortadi. Bu esa oilaning iqtisodiy barqarorligini mustahkamlash bilan birga, uning kelajakdagi farovonligi uchun ham muhim zamin yaratadi.

Davlat dasturida mahalla institutiga nafaqat ma’naviy-ma’rifiy, balki iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash vazifasi ham yuklatilgan. Xususan, oilalarning daromad manbalarini diversifikatsiya qilish, aholi bandligini ta’minlash va moliyaviy savodxonlikni oshirish mahallalarning ustuvor faoliyat yo‘nalishlari sifatida belgilanmoqda.

Avvalo, har bir oilaning iqtisodiy holati individual yondashuv asosida o‘rganilmoqda. “Oila daftarlari” orqali xonadonlarning daromad manbalari, mehnatga layoqatli, biroq vaqtincha band bo‘lmagan fuqarolar aniqlanib, ular mikrokreditlar, subsidiyalar hamda bandlik dasturlariga jalb etilmoqda. Natijada oila daromadini oshirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratilmoqda.

Mahalla darajasida oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish ham muhim yo‘nalishlardan biridir. Bo‘sh turgan yer maydonlari va foydalanilmayotgan binolardan samarali foydalanish, oilaviy biznes loyihalarini qo‘llab-quvvatlash hamda tadbirkorlarga zarur maslahat va yo‘l-yo‘riqlar berilishi oilalarning iqtisodiy faolligini oshirishga xizmat qiladi. Bu esa modeldagi R, ya’ni rivojlanishga yo‘naltiriladigan mablag‘ ulushining ortishiga zamin yaratadi.

Moliyaviy savodxonlikni yuksaltirish ham oila farovonligini ta’minlashning muhim omillaridan hisoblanadi. Mahallalarda tashkil etilayotgan oilaviy byudjetni rejalashtirish bo‘yicha seminar va uchrashuvlar fuqarolarda daromad hamda xarajatlarni muvozanatli boshqarish, ortiqcha xarajatlardan tiyilish va jamg‘arma shakllantirish ko‘nikmalarini rivojlantirmoqda. Natijada oilalarning moliyaviy barqarorligi mustahkamlanib, jamg‘arma ulushi ortib bormoqda.

Shuningdek, kam ta’minlangan va yordamga muhtoj oilalarni o‘z vaqtida aniqlash ham mahalla institutining muhim vazifalaridan biridir. Bunday oilalarni davlatning ijtimoiy himoya dasturlari, subsidiyalar va boshqa qo‘llab-quvvatlash mexanizmlariga jalb etish ularning iqtisodiy ahvolini yaxshilashga xizmat qiladi.

Yoshlar va xotin-qizlarni kasb-hunarga o‘qitish ham oila daromadlarini ko‘paytirishning samarali vositalaridan sanaladi. Mahallalar tashabbusi bilan tashkil etilayotgan qisqa muddatli kasb-hunar kurslari yangi kasb egallash, qo‘shimcha daromad manbalarini yaratish va oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Natijada bir oilada bir nechta barqaror daromad manbai shakllanmoqda.

Oilaning iqtisodiy formulasi oddiy matematik tenglama emas. U har bir xonadonning moliyaviy barqarorligini ta’minlashga xizmat qiladigan amaliy iqtisodiy modeldir. Mazkur modelning muvaffaqiyati daromadlarni ko‘paytirish, xarajatlarni oqilona boshqarish, jamg‘arma madaniyatini shakllantirish va rivojlanishga muntazam investitsiya kiritish bilan chambarchas bog‘liq.

Xulosa qilib aytganda, 2026-yilda amalga oshirilayotgan islohotlar oilalarning iqtisodiy salohiyatini mustahkamlash, mahallalarning ijtimoiy-iqtisodiy faolligini oshirish hamda aholi farovonligini yuksaltirishga xizmat qiladi. Zero, iqtisodiy jihatdan barqaror oila — kuchli mahalla, rivojlangan hudud va barqaror milliy iqtisodiyotning eng muhim tayanchidir. Shu ma’noda, “Oilada totuvlik — davlatda obodonchilik” degan hikmat nafaqat ma’naviy, balki chuqur iqtisodiy mazmunga ham ega.

 

A.B. Xayitov
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti professori

Teglar:

Oldingi maqola

Transport-logistika — o‘zbekiston taraqqiyotining strategik resursi

Keyingi maqola

Yashil investitsiyalar — O‘zbekiston barqaror rivojlanishining strategik imkoniyati

boshqaruvchi
boshqaruvchi

Tegishli xabarlar

Uzbekistan’s Eco-Textile Movement Opens a New Chapter for Sustainable Fashion

Uzbekistan’s Eco-Textile Movement Opens a New Chapter f...

Moderator Iyun 23, 2026  0  5

ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ КУЛЬТУРА КАК ФЕНОМЕН СОВРЕМЕННОГО ВЫСШЕГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО ОБРАЗОВАНИЯ

ЭКОЛОГИЧЕСКАЯ КУЛЬТУРА КАК ФЕНОМЕН СОВРЕМЕННОГО ВЫСШЕГО...

boshqaruvchi Iyul 2, 2025  0  39

XALQARO INVESTORLAR KENGASHI: STRATEGIK ISHONCH VA IQTISODIY MODERNIZATSIYANING MUHIM BOSQICHI

XALQARO INVESTORLAR KENGASHI: STRATEGIK ISHONCH VA IQTI...

boshqaruvchi Iyun 12, 2025  0  35