Munosabat

SUV RESURSLARI TANQISLIGINING IQTISODIY TARAQQIYOTGA TA'SIRI

boshqaruvchiboshqaruvchi
Iyul 24, 2026 - 18:50
 0  6
SUV RESURSLARI TANQISLIGINING IQTISODIY TARAQQIYOTGA TA'SIRI

Suv inson hayotining ajralmas ne'mati bo‘lish bilan birga, har qanday mamlakat iqtisodiyotining strategik resursi ham hisoblanadi. Qishloq xo‘jaligi, sanoat, energetika, xizmatlar sohasi va aholi turmush darajasi suv ta'minotining barqarorligiga bevosita bog‘liq. Shu sababli XXI asrda suv resurslari bilan bog‘liq muammolar ekologik masaladan iqtisodiy xavfsizlik masalasiga aylandi.

Bugungi kunda dunyoda suv tanqisligi tobora keskinlashmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) hamda YUNISEFning Ichimlik suvi, sanitariya va gigiyena bo‘yicha qo‘shma monitoring dasturi (JMP) ma'lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha 2,1 milliard kishi xavfsiz boshqariladigan ichimlik suvidan foydalanish imkoniyatiga ega emas, 3,4 milliard kishi esa zarur sanitariya xizmatlaridan foydalanolmaydi. Bundan tashqari, xalqaro tadqiqotlar dunyo aholisining katta qismi yil davomida kamida bir oy davomida o‘rtacha yoki yuqori darajadagi suv tanqisligini boshdan kechirishini ko‘rsatmoqda. Mutaxassislar iqlim o‘zgarishi va aholining ko‘payishi davom etsa, 2050-yilga kelib ushbu ko‘rsatkichlar yanada ortishini prognoz qilmoqda.

Suv tanqisligi nafaqat ekologik, balki iqtisodiy muammolarni ham yuzaga keltiradi. Sug‘orish imkoniyatlarining qisqarishi qishloq xo‘jaligi hosildorligini pasaytiradi, oziq-ovqat narxlarining oshishiga sabab bo‘ladi, sanoat korxonalarining ishlab chiqarish xarajatlarini ko‘paytiradi hamda energetika tizimiga qo‘shimcha bosim yuklaydi. Natijada davlat budjeti xarajatlari ortadi, iqtisodiy o‘sish sur'atlari sekinlashadi va investitsion muhitga salbiy ta'sir ko‘rsatadi.

Jahon bankining "High and Dry: Climate Change, Water, and the Economy" nomli tahliliy hisobotida qayd etilishicha, suv resurslarini samarasiz boshqarish oqibatida Yaqin Sharq, Shimoliy Afrika, Sahroi Kabir janubidagi Afrika hamda Janubiy Osiyoning ayrim hududlarida 2050-yilga borib yalpi ichki mahsulotning o‘sishi 6 foizgacha kamayishi mumkin. Hisobotda suv resurslarini samarali boshqarish, suv infratuzilmasini modernizatsiya qilish va suv tejovchi texnologiyalarni keng joriy etish orqali mazkur yo‘qotishlarning asosiy qismini oldini olish mumkinligi ham alohida ta'kidlangan.

Suv muammolarining dolzarbligini oshirish maqsadida har yili 22-mart — Butunjahon suv kuni sifatida nishonlanadi. Ushbu sana 1993-yildan buyon BMT tashabbusi bilan o‘tkazilib kelinmoqda. 2026-yilgi Butunjahon suv kunining mavzusi "Water and Gender" ("Suv va gender") bo‘lib, u "Where water flows, equality grows" ("Suv oqqan joyda tenglik rivojlanadi") shiori ostida tashkil etildi. Mazkur tashabbus suv tanqisligi va sanitariya muammolari, avvalo, ayollar hamda qizlar zimmasiga og‘irroq yuk tushayotganini, shu bilan birga suv resurslarini boshqarishda ularning ishtirokini kengaytirish muhimligini e'tirof etadi.

O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi suv taqchilligi yuqori bo‘lgan davlatlardan biridir. Respublikada foydalanilayotgan suv resurslarining asosiy qismi mamlakat hududidan tashqarida shakllanadi. Shu bois Amudaryo va Sirdaryo havzalaridagi transchegaraviy suv resurslarini samarali boshqarish milliy iqtisodiy xavfsizlikning muhim omiliga aylangan. Iqlim o‘zgarishi, havo haroratining ortishi hamda tog‘ muzliklarining qisqarishi mavjud suv zaxiralariga qo‘shimcha bosim ko‘rsatmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi ma'lumotlariga ko‘ra, so‘nggi yillarda mamlakatda suv olish hajmi bosqichma-bosqich kamaymoqda. Bu esa suv tejash siyosatining amaliy natija bera boshlaganini ko‘rsatadi. Mamlakatda iste'mol qilinayotgan suvning qariyb 90 foizi qishloq xo‘jaligiga to‘g‘ri keladi. Mazkur holat tomchilatib sug‘orish, lazerli tekislash, yomg‘irlatib sug‘orish kabi zamonaviy texnologiyalarni yanada keng joriy etish zarurligini ko‘rsatmoqda.

So‘nggi yillarda sug‘orish infratuzilmasini modernizatsiya qilish, nasos stansiyalarini yangilash, suv hisobini raqamlashtirish va suv tejovchi texnologiyalarni rag‘batlantirish bo‘yicha izchil islohotlar amalga oshirilmoqda. Bunday chora-tadbirlar nafaqat suv sarfini kamaytiradi, balki ishlab chiqarish xarajatlarini pasaytirish, hosildorlikni oshirish va qishloq xo‘jaligi rentabelligini yaxshilashga ham xizmat qiladi.

Mintaqadagi eng dolzarb ekologik muammolardan biri — Orol dengizi fojeasi hisoblanadi. Dengiz sathining keskin pasayishi natijasida yuz minglab gektar yerlar sho‘rlanib, chang-tuz bo‘ronlari kuchaydi, biologik xilma-xillik qisqardi hamda aholi salomatligiga salbiy ta'sir kuchaydi. Bugungi kunda Orolbo‘yida "yashil qoplama" barpo etish, cho‘llanishning oldini olish va hudud aholisi turmush sifatini yaxshilashga qaratilgan ko‘plab milliy va xalqaro loyihalar amalga oshirilmoqda.

Suv resurslari bugungi kunda xalqaro iqtisodiy hamkorlikning muhim yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Xalqaro suv forumlari va konferensiyalarida suv xavfsizligi, iqlim o‘zgarishiga moslashish, suv infratuzilmasiga investitsiyalar jalb qilish, raqamli boshqaruv tizimlarini joriy etish hamda transchegaraviy suv resurslarini birgalikda boshqarish masalalari keng muhokama qilinmoqda. Mutaxassislarning fikricha, kelajakdagi oziq-ovqat xavfsizligi, energetik barqarorlik va iqtisodiy o‘sish ko‘p jihatdan suv resurslarini boshqarish sifati bilan belgilanadi.

Xulosa o‘rnida ta'kidlash joizki, suv resurslari XXI asrning eng muhim strategik boyliklaridan biriga aylanmoqda. Suv tanqisligi ekologik muammo bo‘lish bilan cheklanmay, mamlakatlarning iqtisodiy raqobatbardoshligi, investitsion jozibadorligi va aholi farovonligiga bevosita ta'sir ko‘rsatadigan omilga aylandi. O‘zbekiston uchun suvdan foydalanish samaradorligini oshirish, zamonaviy suv tejovchi texnologiyalarni keng joriy etish, raqamli boshqaruv tizimlarini rivojlantirish hamda transchegaraviy hamkorlikni mustahkamlash barqaror iqtisodiy taraqqiyotning eng muhim shartlaridan biri bo‘lib qoladi.

Abdujabarova Ma'mura Toshmuxamadovna
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
Moliyaviy tahlil kafedrasi dotsenti, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD).

Teglar:

Oldingi maqola

OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TALABA-YOSHLAR O‘RTASIDA EKOLOGIK MADANIYATNI RIVOJLA...

Keyingi maqola

YOSHLARNI YOT G‘OYALARDAN HIMOYA QILISHDA KITOBXONLIKNING O‘RNI

boshqaruvchi
boshqaruvchi

Tegishli xabarlar

FASHION MARKETING TURNS UZBEKISTAN’S NATIONAL FASHION INDUSTRY INTO A NEW CULTURAL BRAND

FASHION MARKETING TURNS UZBEKISTAN’S NATIONAL FASHION I...

boshqaruvchi Iyun 18, 2026  0  19

AMERIKA BIZNESI VA O‘ZBEKISTON: HAQIQIY STRATEGIK SHERIKLIKKA YO‘L OCHILDI

AMERIKA BIZNESI VA O‘ZBEKISTON: HAQIQIY STRATEGIK SHERI...

boshqaruvchi Iyun 11, 2025  0  19

BO‘LAJAK TASVIRIY SAN’AT O‘QITUVCHILARINING GRAFIK MATERIALLARDA TASVIRLASH IJODIY KOMPETENSIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH PEDAGOGIK MUAMMO SIFATIDA

BO‘LAJAK TASVIRIY SAN’AT O‘QITUVCHILARINING GRAFIK MATE...

boshqaruvchi dekabr 15, 2025  0  23