HUDUD VA TARMOQLARDA IQTISODIY OʻSISH: NATIJALAR VA KEYINGI VAZIFALAR

avgust 3, 2026 - 21:10
 0  4
HUDUD VA TARMOQLARDA IQTISODIY OʻSISH: NATIJALAR VA KEYINGI VAZIFALAR

Joriy yil 21-iyul kuni Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida hudud va tarmoqlarda o'sish sur'atlarini ta'minlash masalalariga bag'ishlangan videoselektor yig'ilishi bo'lib o'tdi. Yig'ilishda joriy yilning birinchi yarmida erishilgan natijalar tahlil qilinib, yil yakunigacha amalga oshiriladigan ustuvor vazifalar belgilab olindi. Davlat rahbari so'zga chiqadigan rahbarlarning faqat hisobot bilan cheklanmasdan, qanday yangi zaxiralar topgani va ularni ishga solish bo'yicha qanday tizim yaratayotganini aniq tushuntirishi zarurligini alohida ta'kidladi.

Yil boshidan mamlakatimiz iqtisodiyoti 8,5 foizga o'sdi. Tarmoqlar kesimida sanoatda 8 foiz, xizmatlar sohasida 16,9 foiz, qurilishda 13,8 foiz va qishloq xo'jaligida 4,7 foizlik o'sish qayd etildi. Investitsiyalar hajmi 28 milliard dollarga, eksport esa 14,4 milliard dollarga yetdi. Xizmatlar sohasining boshqa tarmoqlarga nisbatan sezilarli yuqori sur'atda o'sishi ichki bozorda talab faolligi va tadbirkorlik muhitining kengayib borayotganidan dalolat beradi. Xalqaro reyting agentliklari — xususan, Fitch va S&P — tomonidan O'zbekistonning suveren kredit reytingi “BB-” dan “BB” darajasiga ko'tarilgani iqtisodiy islohotlarning amaliy natijasi sifatida e'tirof etildi. Bu esa mamlakatning xalqaro moliya bozorlaridan arzonroq shartlarda mablag' jalb qilish imkoniyatini kengaytirmoqda.

Davlatimiz rahbari iqtisodiy o'sish sur'atlarini 9–10 foiz darajasiga yetkazish uchun hudud va tarmoqlarda mavjud imkoniyatlardan to'liq foydalanish zarurligini ta'kidladi. Bunday yondashuv 40 millionga yaqinlashib borayotgan aholi turmush darajasini sezilarli darajada oshirish maqsadidan kelib chiqadi. Shu munosabat bilan ayrim hududlarda investitsiya, sanoat, eksport va qurilish bo'yicha rejalarning to'liq bajarilmagani ko'rib chiqilib, mas'ul rahbarlarning ijro intizomini kuchaytirish zarurligi belgilandi. Jumladan, bir qator hududlarda yalpi hududiy mahsulot o'sishi bo'yicha reja ko'rsatkichlariga to'liq erishilmagani qayd etilib, bunday holatlarning oldini olish uchun ko'rsatkichlar ijrosini onlayn tartibda kuzatib boradigan raqamli platforma joriy etilgani ma'lum qilindi. Bu platforma orqali har bir hudud va tarmoq rahbarining oylik, choraklik va yillik reja ijrosi tizimli monitoring qilinadi.

Investitsiya faoliyati tarmoqlar bo'yicha nisbatan mutanosib taqsimlanmoqda: sanoat, xizmat ko'rsatish va qishloq xo'jaligi yo'nalishlarida amalga oshirilayotgan loyihalar hududlarni bir tomonlama emas, balki kompleks rivojlantirishga xizmat qilmoqda. Ayni paytda samarasi past bo'lgan korxonalar faoliyatini qayta ko'rib chiqish borasida ham ishlar boshlandi: yil boshidan bir qator tarmoq va hududiy korxonalar ishlab chiqarish hajmini pasaytirgani aniqlanib, ularda yo'qotilgan hajmni tiklash bo'yicha aniq takliflar ishlab chiqish topshirildi. Har bir korxonadagi muammoni o'sha joyning o'zida — mahalliy darajada hal etish tamoyili asosiy yondashuv sifatida belgilandi.

Yig'ilishda aholi bandligini ta'minlash, tadbirkorlikni qo'llab-quvvatlash, mahallalarda infratuzilmani rivojlantirish hamda “mahalla yettiligi” faoliyatini yangi bosqichga olib chiqish ustuvor vazifa sifatida qayd etildi. “Dolzarb 40 kunlik” doirasida eng og'ir ikki mingga yaqin mahallada elektr, gaz, yo'l va ichimlik suvi ta'minoti bilan bog'liq muammolarni tizimli tarzda hal etish bo'yicha aniq topshiriqlar berildi — bundan buyon hokimlar ushbu mahallalarda kommunal ta'minot bilan bog'liq masalalarni shaxsan nazorat qiladi. Bandlikni ta'minlash har bir hokim va mahalla raisining eng asosiy vazifasi sifatida yana bir bor ta'kidlandi.

Shuningdek, biznes muhitini yaxshilash, ortiqcha byurokratik to'siqlarni bartaraf etish, eksport salohiyatini kengaytirish va soliq tushumlari samaradorligini oshirish masalalariga alohida e'tibor qaratildi. Eksportni iqtisodiy o'sishning muhim drayverlaridan biri sifatida baholab, hozircha tashqi bozorga chiqmayotgan korxonalarni qo'llab-quvvatlash, maxsus iqtisodiy zonalar faoliyatini faollashtirish hamda milliy brendlarni xorijiy bozorlarga olib chiqish bo'yicha yangi vazifalar belgilandi. Bundan tashqari, davlatga tegishli va samarasiz foydalanilayotgan ayrim aktivlarni tartibli ravishda savdoga chiqarish orqali qo'shimcha investitsiya resurslarini jalb qilish imkoniyatlari ko'rib chiqilmoqda.

Iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda inflyatsiya darajasini nazoratda ushlab turish masalasi ham muhokama qilindi. Bozorda tovar va xizmatlar taklifini kengaytirish orqali narxlar barqarorligini ta'minlash asosiy vazifa sifatida belgilandi. Shu bilan birga, oziq-ovqat mahsulotlari zaxiralarini shakllantirish tizimini takomillashtirish, xususan, mavsumiy narx tebranishlarini yumshatish maqsadida qishloq xo'jaligi mahsulotlarini o'z vaqtida zaxiraga olish va ehtiyoj tug'ilganda bozorga chiqarish mexanizmini yanada mustahkamlash zarurligi ta'kidlandi. Bu borada hududlarda zamonaviy sovutgichli omborlar tarmog'ini kengaytirish istiqbolli yo'nalish sifatida ko'rsatildi.

Yig'ilish yakunida Prezidentimiz barcha rahbarlarga belgilangan vazifalarni o'z vaqtida va sifatli amalga oshirish, iqtisodiy o'sishning amaliy natijalari har bir hudud va har bir oila hayotida sezilishi zarurligini ta'kidladi. 2027-yil uchun makroiqtisodiy ko'rsatkichlar, investitsiya, eksport va budjet parametrlarini ilmiy asoslangan “safarbarlik ssenariysi” asosida shakllantirish bo'yicha topshiriqlar berildi. Ishchi guruhlar tegishli tahliliy markazlar bilan hamkorlikda “resurs — infratuzilma — loyiha — ishlab chiqarish — budjetga tushum — eksport” zanjirini o'zaro bog'liq holda rivojlantirishga qaratilgan ilmiy asoslangan takliflarni ishlab chiqadi. Bunday kompleks yondashuv har bir hudud va tarmoqning real salohiyatidan kelib chiqqan holda, 2027-yilga mo'ljallangan rivojlanish dasturlarini yanada puxta va bir-biriga uyg'un tarzda shakllantirish imkonini beradi.

Xulosa qilib aytganda, joriy yilning birinchi yarmida qo'lga kiritilgan 8,5 foizlik iqtisodiy o'sish, xususan xizmatlar va qurilish sohalaridagi yuqori dinamika, mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanish yo'lidan borayotganini ko'rsatadi. Ayni paytda, 9–10 foizlik o'sish sur'atiga erishish uchun hudud va tarmoqlarning ichki imkoniyatlaridan to'liqroq foydalanish, ijro intizomini kuchaytirish hamda raqamli monitoring vositalaridan izchil foydalanish muhim omil bo'lib qolmoqda. Bu boradagi har bir qadam, oxir-oqibat, aholi farovonligining amaliy o'sishida o'z aksini topishi lozim.

Babayev Shavkat Bayramovich,

TDIU “Soliq va soliqqa tortish” kafedrasi professori,

iqtisodiyot fanlari doktori (DSc)