Shahar va kelajak kasblari - ertaga kim talab qilinadi?

boshqaruvchi

Iyul 1, 2026 - 22:12

0 2

Shahar va kelajak kasblari - ertaga kim talab qilinadi?

Tezkor iqtisodiy va texnologik o‘zgarishlar sharoitida yoshlar bandligi shaharlarning barqaror rivojlanishini belgilovchi eng muhim omillardan biriga aylanmoqda. Bugungi kunda faqat diplomga ega bo‘lishning o‘zi yetarli emas. Muhimi – yaqin yillarda qaysi kasb va ko‘nikmalar talab qilinishini oldindan anglash hamda shahar muhiti yoshlarning salohiyatini ro‘yobga chiqarishi uchun qanday imkoniyatlar yaratishini tushunishdir.

Shaharlar an’anaviy ravishda iqtisodiy faollik, ta’lim va innovatsiyalar markazi hisoblanadi. Aynan shu hududlarda yangi ish o‘rinlari yaratiladi, startaplar shakllanadi, zamonaviy texnologiyalar joriy etiladi va kreativ iqtisodiyot rivojlanadi. Shu sababli mehnat bozorida mutaxassislarga qo‘yilayotgan talablar ham tubdan o‘zgarmoqda. Agar o‘n yil avval an’anaviy kasblar ustuvor bo‘lgan bo‘lsa, bugungi kunda raqamli savodxonlik, moslashuvchan fikrlash, xorijiy tillarni bilish va uzluksiz o‘qib-o‘rganish qobiliyati asosiy ustunlikka aylanmoqda.

Iqtisodiyotning raqamli transformatsiyasi natijasida ma’lumotlarni tahlil qilish, dasturlash, sun’iy intellekt, raqamli marketing, loyiha boshqaruvi va kiberxavfsizlik bilan bog‘liq kasblarga talab izchil ortmoqda. Biroq bu faqat IT sohasi bilan cheklanmaydi. Sanoat, transport, logistika, qishloq xo‘jaligi va xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida ham raqamli texnologiyalar keng joriy etilayotgani sababli barcha yo‘nalish mutaxassislari zamonaviy kompetensiyalarga ega bo‘lishi zarur.

Bu jarayon yoshlar uchun kasb tanlash mas’uliyatini yanada oshirmoqda. Endilikda tanlov faqat qiziqishlarga emas, balki iqtisodiyotning rivojlanish tendensiyalari va mehnat bozori ehtiyojlariga ham asoslanishi lozim. Shu bois oliy ta’lim muassasalari nafaqat nazariy bilim berishi, balki amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishi, talabalarni real mehnat bozori bilan bog‘lashi muhim ahamiyat kasb etadi.

Yoshlar bandligini ta’minlashda shahar infratuzilmasining o‘rni ham beqiyos. Texnoparklar, biznes-inkubatorlar, kovorking markazlari, innovatsion laboratoriyalar va zamonaviy ta’lim maskanlari yoshlarning o‘z g‘oyalarini ro‘yobga chiqarishi hamda tadbirkorlik faoliyatini boshlashi uchun qulay muhit yaratadi. Ayniqsa, kreativ makonlar yoshlarning hamkorlik qilishi, tajriba almashishi va innovatsion loyihalarni ishlab chiqishi uchun muhim platformaga aylanmoqda.

Shu bilan birga, ta’lim tizimi va mehnat bozori ehtiyojlari o‘rtasidagi tafovutni qisqartirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Buning uchun ta’lim muassasalari va ish beruvchilar hamkorligini mustahkamlash, dual ta’limni kengaytirish, amaliyot va stajirovkalarni rivojlantirish hamda yoshlar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash muhimdir.

O‘zbekistonning demografik salohiyati bu borada alohida ustunlik hisoblanadi. Davlat statistika ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil boshida 14–30 yoshdagi yoshlar soni qariyb 9,6 million kishini yoki mamlakat aholisining 25,7 foizini tashkil etdi. Demak, har to‘rtinchi fuqaro yaqin yillarda mehnat bozorining faol ishtirokchisiga aylanadi.

Har yili mehnat bozoriga 600 mingdan ortiq yosh mutaxassis kirib kelmoqda. Mutaxassislar prognoziga ko‘ra, 2030-yilga borib ushbu ko‘rsatkich 1 million kishiga yaqinlashishi mumkin. Bu esa zamonaviy ish o‘rinlarini yaratish, inson kapitalini rivojlantirish va iqtisodiyotning yangi tarmoqlarini kengaytirishni strategik vazifaga aylantirmoqda.

2025-yilning birinchi yarmi yakunlariga ko‘ra, mamlakatda ishsizlik darajasi 5,1 foizni tashkil etdi. Band aholining soni 14,6 million kishiga yetdi. Bandlarning qariyb 55 foizi rasmiy sektorda, 33 foizga yaqini norasmiy sektorda faoliyat yuritmoqda, qolgan qismi esa xorijda mehnat qilmoqda. Bu ko‘rsatkichlar mehnat bozorining bosqichma-bosqich legallashib borayotganini ko‘rsatadi.

Shunga qaramay, yoshlarning birinchi ish o‘rnini topishi hanuz dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Ish beruvchilar endilikda kasbiy bilim bilan bir qatorda raqamli texnologiyalarni bilish, chet tillari, jamoada ishlash, muloqot madaniyati va tahliliy fikrlash ko‘nikmalariga ham katta e’tibor qaratmoqda.

Davlat tomonidan amalga oshirilayotgan bandlik dasturlari bu borada muhim natijalar bermoqda. 2025-yilda 354 mingdan ortiq yoshning ish bilan ta’minlanishiga ko‘maklashildi. Bundan tashqari, yoshlar kasb-hunar o‘rganish, o‘z biznesini boshlash va imtiyozli moliyaviy vositalardan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda.

Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi yoshlar uchun yangi imkoniyatlarni ochmoqda. IT infratuzilmasining kengayishi, zamonaviy o‘quv markazlari faoliyatining yo‘lga qo‘yilishi, raqamli xizmatlar eksportining o‘sishi va masofaviy mehnat shakllarining rivojlanishi natijasida yosh mutaxassislar nafaqat ichki bozorda, balki xorijiy kompaniyalar bilan ham masofadan turib hamkorlik qilmoqda. Bu esa aholi daromadlarini oshirish, inson kapitalini rivojlantirish va mamlakatning xalqaro raqobatbardoshligini mustahkamlashga xizmat qilmoqda.

Kelgusi yillarda sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data) tahlili, kiberxavfsizlik, robototexnika, dasturiy ta’minot ishlab chiqish, raqamli marketing, ekologik menejment va qayta tiklanuvchi energetika kabi yo‘nalishlar eng istiqbolli kasblar qatorida bo‘lishi kutilmoqda. Shu bilan birga, tanqidiy fikrlash, kreativlik, moslashuvchanlik va umrbod ta’lim tamoyiliga amal qilish har bir mutaxassisning asosiy ustunligiga aylanadi.

Xulosa qilib aytganda, yoshlar O‘zbekistonning eng katta strategik resursidir. Ta’lim tizimi, zamonaviy shahar infratuzilmasi, innovatsion muhit va mehnat bozori o‘rtasidagi uyg‘unlik mamlakatning uzoq muddatli iqtisodiy rivojlanishini belgilaydi. Yoshlarning bilim va salohiyatiga yo‘naltirilayotgan investitsiyalar esa ertangi raqobatbardosh iqtisodiyotning eng ishonchli poydevori hisoblanadi.

Shatoxina Svetlana Yuryevna
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti o‘qituvchisi

Teglar:

SUN’IY INTELLEKT VA STARTAPLAR — RAQAMLI IQTISODIYOTNING YANGI DRAYVERI

boshqaruvchi

boshqaruvchi

Tegishli xabarlar

YASHIL ENERGIYA MADANIYATI, QUYOSH ENERGIYASIDAN FOYDALANISHDA AHOLINING MAS’ULIYATI VA MA’NAVIY YONDASHUV

YASHIL ENERGIYA MADANIYATI, QUYOSH ENERGIYASIDAN FOYDAL...

boshqaruvchi may 15, 2025 0 15

JAMIYATNING TARAQQIY ETISHIDA EKOLOGIK MADANIYATNING AHAMIYATI

JAMIYATNING TARAQQIY ETISHIDA EKOLOGIK MADANIYATNING AH...

boshqaruvchi Fevral 22, 2025 0 13

O‘zbekiston–Xitoy hamkorligi: “Bir kamar, bir yo‘l” tashabbusidan yangi imkoniyatlar sari

O‘zbekiston–Xitoy hamkorligi: “Bir kamar, bir yo‘l” tas...

Moderator Iyun 22, 2026 0 12